Παρασκευή, 30 Ιουλίου, 2021

Γλυκερία Καλαϊτζή: Ό,τι αλλαγές μπορεί να έρθουν στο θέατρο, θα έρθουν για καλό

Η γνωστή Σκηνοθέτις – Λέκτορας Θεατρολογίας σχολιάζει το θεατρικό γίγνεσθαι στον Παύλο Λεμοντζή

Ροή Ειδήσεων

Άρθρα & Απόψεις

Οικονομία

Εφημερίδα ΕΝΗΜΕΡΟΣ
Έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση από την εφημερίδα της Καβάλας "ΕΝΗΜΕΡΟΣ" και το Kavala Web News
spot_img

«Δεν φοβάμαι καμιά αλλοίωση. Ό,τι αλλαγές μπορεί να έρθουν στο θέατρο, θα έρθουν για καλό. Γιατί έχει τους τρόπους του, το αποδεικνύει η μακραίωνη ιστορία του, να αφομοιώνει και να προσαρμόζεται», σημειώνει μεταξύ άλλων η σκηνοθέτις και Λέκτορας Θεατρολογίας στο ΑΠΘ Γλυκερία Καλαϊτζή, σε συνέντευξή της στον Παύλο Λεμοντζή.

Ακόμη η κα Γλυκερία Καλαϊτζή, σχολιάζει τα τελευταία γεγονότα στον χώρο του θεάτρου, την «εισβολή» του διαδικτύου στο θέατρο, τις ψυχοθεραπευτικές ιδιότητες της θεατρικής τέχνης και μιλά για την Λίνα Μενδώνη.

Τα θέατρα ήταν από τους πρώτους χώρους που έκλεισαν οι πόρτες τους όταν άρχισε η εξάπλωση της Covid -19. Τα φώτα έσβησαν, τα καθίσματα άδειασαν, οι σκηνές πάγωσαν από τη σιωπή. Είναι μια κατάσταση πολιορκίας για την τέχνη και τον πολιτισμό;

Ναι, νομίζω ότι η τέχνη πλήρωσε πολύ πιο ακριβά, από άλλους τομείς, την εύλογη από την άλλη ανάγκη να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό της εξάπλωσης του κορωνοϊού, καθώς εδώ και ένα χρόνο όλες οι σκηνές παραμένουν κλειστές. Παρότι ο χώρος του θεάτρου είναι πολύ περισσότερο ασφαλής από τις δημόσιες συγκοινωνίες, για παράδειγμα, το γεγονός ότι δεν έγινε καμιά προσπάθεια να βρεθεί κάποια λύση, έστω περιορισμένης λειτουργίας, είναι ένα ακόμα παράδειγμα του πόσο χαμηλή, όχι μόνο σε ποσοστό ΑΕΠ, είναι η εκτίμηση της πολιτείας μας για την σύγχρονη τέχνη.

Προκειμένου να διατηρηθεί η επαφή με το κοινό αλλά και να διατηρήσουν ένα μέρος των εσόδων τους, ορισμένα θέατρα στράφηκαν στη λύση του διαδικτύου. Παραστάσεις, σεμινάρια και podcast μεταφέρθηκαν στις οθόνες μας. Πιστεύετε ότι η τέχνη δεν πρέπει να περιορίζεται, όποιες και αν είναι οι συνθήκες; Απαιτεί η εποχή να δημιουργηθούν νέες μορφές καλλιτεχνικής έκφρασης, χωρίς όμως να σημαίνει αυτό υπονόμευση των παραδοσιακών; Θεωρείτε ότι το θέατρο από streaming δεν θα είναι ποτέ θέατρο, θα είναι κάτι άλλο; Ενδιαφέρον, αλλά άλλο;

Το διαδίκτυο μπήκε πια για τα καλά στη ζωή μας και θα παραμείνει. Προσωπικά δεν φοβάμαι καθόλου ότι θα υποκαταστήσει το θέατρο, όπως δεν το έκαναν παλιότερα ο κινηματογράφος ή η τηλεόραση. Ίσως μάλιστα και κάπου να το ωφελήσει, με την έννοια ότι διευρύνει το κοινό στο οποίο μπορεί να έχει πρόσβαση μια παράσταση. Η πρακτική αυτή δεν είναι καινούργια. Εδώ και χρόνια υπάρχουν στον εξωτερικό πλατφόρμες, όπου μια παράσταση, αφού έχει ολοκληρώσει τον κύκλο της στη σκηνή, παραμένει, κινηματογραφημένη πλέον, στη διάθεση του κοινού. Δεν είναι κακό αυτό. Ειδικά για μας που ασχολούμαστε με το θέατρο θα έλεγα ότι είναι καλό. Οι πρεμιέρες, ωστόσο, live streaming δεν με βρίσκουν σύμφωνη. Μια παράσταση πρέπει πρώτα να δοκιμαστεί μπροστά στο ζωντανό κοινό της, να υπάρξει δηλαδή η αλληλεπίδραση μεταξύ σκηνής και πλατείας, προκειμένου να ολοκληρωθεί. Κι αυτό δεν μπορεί να το υποκαταστήσει ο φακός της κάμερας.

Είναι αληθές ότι η συνύπαρξη των ανθρώπων, η φυσική εμπειρία δεν μπορεί να αντικατασταθεί από την ψηφιακή πραγματικότητα; Όμως, υπερασπίζεστε την ανάγκη έκφρασης και νέας πολιτιστικής δημιουργίας, ακόμα και αν αυτό σημαίνει πως θα μείνετε κι άλλο διάστημα εκτός φυσικών σκηνών;

Η ανάγκη για έκφραση δεν σταματά επειδή έκλεισαν τα θέατρα. Θα έλεγα μάλιστα ότι ο κορωνοϊός μας έδωσε την ευκαιρία να βάλουμε κι ένα φρένο στους ρυθμούς της ζωής μας και να ξαναδούμε τις προτεραιότητές μας. Λίγο τρομάζω, πρέπει να πω, με όλη αυτή την πληθώρα ψηφιακών δράσεων, που υπαγορεύεται περισσότερο από ένα άγχος παρουσίας, παρά από μια γνήσια καλλιτεχνική ανάγκη. Και το λέω αυτό, επειδή βρεθήκαμε ξαφνικά μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα και μια νέα γλώσσα έκφρασης, και αρχίσαμε, πριν καλά καλά τη μάθουμε, να τη χρησιμοποιούμε και να την προβάλλουμε. Όπως είπα παραπάνω, η ψηφιακή πραγματικότητα μπήκε στη ζωή μας για να μείνει. Ας τη δούμε σαν μια πρόκληση και σαν ένα εργαλείο, όχι απλώς και μόνο σαν ένα μέσο έκθεσης και προβολής.

Πολύ πρόσφατα το Σ.Ε.Η. διαμαρτυρήθηκε έξω από το Υπουργείο Πολιτισμού ζητώντας την παραίτηση της υπουργού κι ένας ηθοποιός (έχω το ονοματεπώνυμό του) έριξε on camera μομφή στην Υπουργό Πολιτισμού λέγοντας: «κ. Μενδώνη, επειδή οι άνθρωποι που εργάζονται στον Πολιτισμό – τομέα που τυγχάνει να έχετε την ευθύνη- έχουν παιδεία, έναν εσωτερικό τρόπο αντίδρασης και μια εκπαιδευμένη ανοχή, δεν αντέδρασαν όταν δε βγάλατε κανένα σχέδιο στήριξης, ούτε όταν είπατε ότι εξαντλήθηκε η υπομονή σας (!), ούτε όταν δηλώσατε ότι δεν μπορούν να πάρουν βοήθεια γιατί βγάζουν μαύρα χρήματα, ούτε όταν ανοίξατε – χωρίς σχέδιο – το καλοκαίρι, ούτε όταν «μαύρισαν λίγο» από φωτιά οι Μυκήνες, ούτε όταν τσιμεντώθηκε η Ακρόπολη. Μετά την αναφορά σας στο “τοξικό κλίμα ” και τις “αντοχές του ανθρώπου ” (μιλώντας για τον εγκάθετο Διευθυντή του Εθνικού θεάτρου) δείχνετε ότι δεν έχετε καταλάβει τι συμβαίνει, σε ποιο χώρο βρίσκεστε και ποιος ο ρόλος του στην κοινωνία. Σαν ύστατη πράξη αξιοπρέπειας, ΠΑΡΑΙΤΗΘΕΙΤΕ». Το συμμερίζεστε; Έχετε να συμπληρώσετε;

Το συμμερίζομαι απολύτως. Ο χώρος του πολιτισμού και οι άνθρωποί του πληρώνουν μεγάλο κόστος, όπως είπα, τον τελευταίο χρόνο. Και οι πολιτεία οφείλει να είναι δίπλα τους. Θα έπρεπε το υπουργείο πολιτισμού, αντί να τρέχει κατόπιν εορτής και γενικευμένων αντιδράσεων να βρίσκει εμβαλωματικές λύσεις, επικαλούμενο τις χρόνιες παθογένειες στο χώρο, να καλέσει τους ανθρώπους του πολιτισμού και να προσπαθήσουν από κοινού να βρουν λύσεις. Δεν νοείται ο πολιτικός προϊστάμενος ενός κλάδου να αδιαφορεί ή, ακόμα χειρότερο, να συμπεριφέρεται απαξιωτικά απέναντι στους ανθρώπους που υπηρετούν αυτόν τον κλάδο και στη δουλειά τους. Με αυτές τις πρακτικές η υπουργός βρέθηκε να έχει απέναντί της όλους τους ανθρώπους του θεάτρου και του θεάματος. Αυτό από μόνο του συνιστά τη μεγαλύτερη αποτυχία της υπουργίας της. Κρίμα που η ίδια δείχνει να μην το καταλαβαίνει.

Διάβασα, είδα κι άκουσα πάμπολλα σχόλια που αφορούν στη φρέσκια χιονοστιβάδα αποκαλύψεων ανομημάτων, καταγγελιών κακοποίησης νέων ηθοποιών από δημοφιλείς μεσήλικες σκηνοθέτες σε παρελθόντα χρόνο και, μάλιστα, η υπόθεση Λιγνάδη βρίσκεται υπό δικαστική εξέλιξη. Ωστόσο, το νόημα των παραστατικών τεχνών, του θεάτρου, της υποκριτικής είναι – σύμφωνα με γνωστό καλλιτέχνη – να εξερευνώνται και να παρουσιάζονται ρόλοι ζωής. Συνθήκες, καταστάσεις και συμπεριφορές του ανθρώπινου ψυχισμού. Η έννοια της ψυχαγωγίας όμως, εσωκλείει την έννοια της ψυχοθεραπείας; Συμφωνείτε κ. Καλαϊτζή, ότι εάν το θέατρο δε λειτουργεί ως ένα -εγγενώς ευγενές και καθαρτικό- παιχνίδι, εάν το θέατρο δε σας βοηθά να είστε πιο ανάλαφροι κι ευτυχείς άνθρωποι μετά την κάθε παράσταση, τότε καλό είναι να απευθύνεστε σε ειδικούς της ψυχικής υγείας;

Στο θέατρο πηγαίνουμε για να ψυχαγωγηθούμε. Και η έννοια αυτή, με τα δύο συνθετικά της, λέει πολλά (ψυχή+αγωγή). Αλλά το θέατρο είναι τέχνη και έχει τις ίδιες ψυχοθεραπευτικές ιδιότητες που έχει κάθε τέχνη. Στη μουσική, τη ζωγραφική τη λογοτεχνία ή το θέατρο ο δημιουργός προσπαθεί με τα μέσα που του προσφέρει κάθε φορά η τέχνη του να δώσει μορφή σε εσωτερικές του καταστάσεις, άλλοτε με λόγια, άλλοτε με ήχους, άλλοτε με εικόνες, ή και με όλα αυτά μαζί, όπως συμβαίνει στο θέατρο. Η τέχνη σαφέστατα έχει ψυχοκαταπραϋντικές ιδιότητες και για τον δημιουργό και για τον αποδέκτη. Αλλά σε καμιά περίπτωση όμως δεν αποτελεί θεραπεία διά πάσα νόσο και πάσα ….. Όλα αυτά που βγήκαν στη δημοσιότητα τον τελευταίο καιρό δεν έχουν να κάνουν με την τέχνη, αλλά με ψυχικά προβληματικούς έως και άρρωστους ανθρώπους, που υπάρχουν σε όλη την κοινωνία και σε όλους τους επαγγελματικούς κλάδους και οι οποίοι χρειάζονται βοήθεια ειδικού. Μόνο καλό μπορεί να κάνει το ότι όλη αυτή η ιστορία των αποκαλύψεων για λεκτικές, ψυχολογικές και σεξουαλικές κακοποιήσεις ξεκίνησε από το θέατρο. Επειδή ως ένας χώρος που τραβάει πάνω του τα φώτα της δημοσιότητας, μπορεί να επηρεάζει περισσότερο.

Το ζήτημα των συμβολαίων του κ. Κιμούλη με το Κ.Θ.Β.Ε βρίσκεται υπό επανεξέταση. Νομίζετε ότι είναι πρέπον να λήξουν αυτά, ύστερα από τον καταιγισμό καταγγελιών εις βάρος του από κακοποιημένες ψυχικά ηθοποιούς, εφόσον υπάρχει νόμιμη οδός;

Όταν κάποιος καλλιτέχνης, όπως στην προκειμένη περίπτωση, καταγγέλλεται δημοσίως για άσκηση οποιασδήποτε μορφής βίας —και τη βία, ξέρετε, δεν πρέπει να τη διαβαθμίζουμε—, κι ένας κρατικός φορέας πολιτισμού, όπως το ΚΘΒΕ, όχι μόνο δεν παίρνει θέση αλλά κρύβεται πίσω από «νομικά» δήθεν εμπόδια, τότε κάτι σάπιο κρύβεται στο βασίλειο της Δανιμαρκίας.

Βλέπετε φως στο τούνελ; Υπάρχει μια κάποια αισιοδοξία για επιστροφή στην κανονικότητα, πριν αλλοιωθεί το θεατρικό τοπίο και οι άνθρωποί του στραφούν σε άλλους δρόμους επιβίωσης;

Η ανθρωπότητα έχει περάσει κατά καιρούς πολύ χειρότερα και επιβίωσε. Και πάντα θα επιβιώνει. Όπως επιβιώνει και το θέατρο, γιατί και αυτό ως πρώτη ύλη έχει τους ανθρώπους και τις σχέσεις τους. Προσωπικά, δεν φοβάμαι καμιά αλλοίωση. Ό,τι αλλαγές μπορεί να έρθουν στο θέατρο, θα έρθουν για καλό. Γιατί έχει τους τρόπους του, το αποδεικνύει η μακραίωνη ιστορία του, να αφομοιώνει και να προσαρμόζεται.

Και τελευταία ερώτηση: Μετά από όλα όσα συζητούνται και βρίσκονται σε εξέλιξη, θα περιοριστεί, λέτε, το ενδιαφέρον νέων ανθρώπων που είχαν σχέδια, όνειρα να σπουδάσουν υποκριτική; Θα εναντιωθούν γονείς, κηδεμόνες σε μια τέτοια προοπτική, ακόμα κι αν οι ενδιαφερόμενοι νέοι προσπεράσουν τα γεγονότα ως μεμονωμένα;

Ίσως περιοριστεί κάπως, όχι όμως για τους λόγους που αναφέρετε. Η απόφαση να ασχοληθεί κάποιος με το θέατρο ήταν πάντα δύσκολη, με εξαίρεση τις τελευταίες δεκαετίες, όπου λόγω της εύκολης δημοσιότητας και του life style που επέβαλε κυρίως η τηλεόραση, ξαφνικά πάρα πολλοί επέλεγαν να ασχοληθούν με την υποκριτική, επειδή τους γοήτευε η προβολή και η λάμψη που συνοδεύει το επάγγελμα. Έτσι βρεθήκαμε με πάρα πολλούς ηθοποιούς, πάρα πολλούς άνεργους ηθοποιούς, πάρα πολλές παραστάσεις, πάρα πολλές σχολές, παρά πολλά εργαστήρια και πάει λέγοντας. Βρεθήκαμε δηλαδή μπροστά σε έναν θεατρικό πληθωρισμό, που ευνόησε, μαζί με την οικονομική κρίση, και μια σειρά από παθογένειες. Μακάρι αυτό να αλλάξει. Σε κάθε περίπτωση πάντως, αυτός που θέλει πραγματικά να ασχοληθεί με το θέατρο, θα βρει τον τρόπο να τον κάνει. Δεν θα τον αποτρέψουν φαινόμενα, όπως αυτά της επικαιρότητας, γιατί, όπως είπα, αυτά δεν χαρακτηρίζουν ούτε την τέχνη ούτε μόνο το χώρο του θεάτρου. Χαρακτηρίζουν ανθρώπους με ψυχικά κενά ή προβλήματα και τέτοιοι υπάρχουν σε όλους τους χώρους.

ΓΛΥΚΕΡΙΑ ΚΑΛΑΪΤΖΗ

Βιογραφικό

Σκηνοθέτις-Λέκτορας Θεατρολογίας

Γεννήθηκε στη Θεσσαλονίκη. Διδάσκει στο Τμήμα Θεάτρου της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ μαθήματα σκηνοθεσίας και υποκριτικής.

Έχει σκηνοθετήσει για το ΚΘΒΕ τα έργα: Ο Τρελαντώνης της Πηνελόπης Δέλτα (διασκευή και σκηνοθεσία, 2002), Ο οίκος του Μπάτλερ του Μπράιαν Φρίελ (2003), Ο Επισκέπτης του Γιώργου Θέμελη (2006), Η Πεντάμορφη και το Τέρας (διασκευή και σκηνοθεσία, 2006), Σαν τα σκυλιά του Ρίτσαρντ Ζάιντλικ (μετάφραση και σκηνοθεσία, 2008), Προδοσία του Χάρολντ Πίντερ (2014), Μόλλυ Σουήνυ του Μπράια Φρίελ (2019).

Σκηνοθέτησε για την Πειραματική Σκηνή της Τέχνης, στα έργα: Περπατώ εις το δάσος της Στέλλας Μιχαηλίδου, Για της πατρίδας το καλό της Τιμπερλέικ Γουερτενμπέικερ, Φασουλήδες του Κατσιπόρα του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, Ο θεατροποιός του Τόμας Μπέρχαρντ, Εργαζόμενα κορίτσια του Φρανκ Μακ Γκίνες, Άντρες σε κρίση (ενιαία παράσταση τριών μονοπράκτων του Ιάκωβου Καμπανέλλη), Στην εξοχή του Μάρτιν Κριμπ, Το τέλος του παιχνιδιού του Μπέκετ.

Άλλες συνεργασίες: με τον ΘΟΚ, Οι έρωτες της Κας Μαγκουάιρ του Μπράιαν Φρίελ, το Εθνικό Θέατρο Ομήρου Ιλιάδα, ραψωδία Φ, το ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, Τρελαντώνης της Πηνελόπης Δέλτα, το ΔΗΠΕΘΕ Σερρών, ο Σκούφος του Πάουλ Μάαρ, το ΔΗΠΕΘΕ Καβάλας Σολομώντια λύση του Γιάννη Καλατζόπουλου, με το ΔΗΠΕΘΕ Κοζάνης, Βρικόλακες του Ίψεν, Στον Πάγο της Μπραϊόνι Λέιβερι, με την ομάδα Γκραν Γκινιόλ το Μια ζωή θέατρο του Ντέιβιντ Μάμετ.

Το 2010 δημιούργησε την ομάδα Passatempo, με την οποία ανέβασε τα έργα: Τρεις αδελφές του Άντον Τσέχοφ, Ολέαννα του Ντέιβιντ Μάμετ, Η όπερα του ζητιάνου του Τζον Γκέι, Έγκλημα και τιμωρία του Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, Το παλτό του Νικολάι Γκόγκολ, Γυάλινος κόσμος του Τένεσι Ουίλιαμς, Πηνελόπες, με αφορμή την ομηρική Πηνελόπη.

Από το 2014 διευθύνει καλλιτεχνικά το Θέατρο Τ της Θεσσαλονίκης.

ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ

 

Διαφημίσεις