του Γιάννη Μόνιου
Το’ χουμε πολυγράψει: «Γλώσσα και πατρίδα είναι το ίδιο. Να πολεμά κανείς για την πατρίδα ή για την εθνική γλώσσα, ένας είναι ο αγώνας. Πάντα αμύνεται περί πάτρης». Έτσι ο Γιάννης Ψυχάρης. Κι έτσι ο Οδυσσέας Ελύτης: «Τη γλώσσα μου έδωσαν ελληνική. Μοναχή έγνοια η γλώσσα μου». Αυτό το «Άξιον εστίν» μας.
Ωστόσο, και πέρα απ’ όλα τ’ άλλα, για το σήμερα ας προσπαθήσουμε την «επίσκεψιν» μας στις λέξεις «αγών» και «αγωνία» του τίτλου μας. Στ’ αλήθεια, τι άλλο μπορεί να διδάξει καθαρότερα και ασφαλέστερα την ιστορία των ανθρώπων από τις ίδιες τις λέξεις τους; Να γιατί αξίζει να τις «επισκέπτεται» κανείς.
Το λοιπόν, η λέξη «αγών» είναι παράγωγο του ρήματος «άγω» (=οδηγώ). Στα σίγουρα, στην αρχή ήταν μια λέξη των βοσκών (μπορεί και των κυνηγών). Αυτοί, αρχικά, «ήγον» (=οδηγούσαν) τα ζώα τους, προφανώς από τόπο σε τόπο για αναζήτηση τροφής. Ας θυμηθούμε και την «αγέλη». Απ’ δω και πέρα όμως αρχίζει η διαδικασία της μεταφοράς, αφού ως ζώσες οι λέξεις μεταφέρονται, στενεύουν, φαρδαίνουν, ξενιτεύονται, επιστρέφουν, προς στιγμήν νεκρώνουν αλλά κάποτε ξαναζωντανεύουν, αλλάζουν σημασίες κτλ. Έτσι, τα πρώτα «ζώα» ύστερα από τα αληθινά, που έγιναν αντικείμενο του «άγω» ήταν οι δούλοι, μετά οι αιχμάλωτοι, στο τέλος όλοι γενικά οι άνθρωποι. Να πούμε θέλουμε πως με τη λέξη «αγών» πρέπει κάποτε να δηλωνόταν το αποτέλεσμα της ενέργειας του «άγω», άρα η οδήγηση, η συγκέντρωση κάπου, ενός πλήθους, η συνάθροιση σε κάποιο μέρος, για κάποιον σκοπό. Μην ξεχνούμε ότι τη λέξη «αγών» χρησιμοποιεί ο Όμηρος στην «Ιλιάδα» όταν αναφέρει συνάξεις των θεών στον Όλυμπο για να πάρουν κάποια απόφαση. Είναι δα γνωστή η κατάληξη «-ών, -ώνος», που δηλώνει τόπο, όπου υπάρχουν πρόσωπα ή πράγματα για κάποιον σκοπό, λ.χ. «στρατών, κοιτών, σιτοβολών, οπωρών, κοπρών, αχυρών, ελαιών, περιστερών, πορτοκαλεών» κτλ Με το πέρασμα του χρόνου ο όποιος άλλος σκοπός της λέξης «αγών» παραμερίστηκε ή στένεψε και κατέληξε στη σημασία συνάθροιση ή τόπος συνάθροισης για εκτέλεση αθλημάτων και, πιο πέρα, στη σημασία άμιλλα, συναγωνισμός, μάχη. Μ’ αυτήν τη σημασία ο «αγών» γέννησε τα «αγωνίζομαι – αγώνισμα – αγωνιστής – αγωνιστικός» και βέβαια την «αγωνία». Αυτή προέκυψε λόγω της ψυχικής έντασης, της συγκίνησης και του υγιούς άγχους που γεννά ο συναγωνισμός, η άμιλλα, η επιθυμία για τη νίκη, την πρωτιά, το έπαθλο.
Μακάρι να το νιώσουμε: Η γλώσσα μας, ιδίως σήμερα, χρειάζεται έναν τέτοιο «αγώνα» και μια τέτοια «αγωνία» απ’ όλους μας. Το ξενόφερτο «ματς» μάλλον δεν έχει σχέση με τα «αγών – αγωνία». Πιο πολύ παραπέμπει σε πρόσκληση και συνάντηση για φαγητό, ίσως για διαγωνισμό κρεατοφαγίας.
Ναι, το ‘χουμε χιλιογράψει: Η όποια μας σοφία πρωτογεννιέται από την «επίσκεψίν» μας στις λέξεις.
