Το θέμα στο οποίο αναφέρομαι σήμερα προς ενημέρωση σας είναι η αυτοδικία κατά το Ποινικό Κώδικα.
Συγκεκριμένα κατ΄ άρθρο 331 Π.Κ. «Όποιος ασκεί αυθαίρετα αξίωση σχετική με δικαίωμα που ή το έχει πραγματικά ή από πεποίθηση το οικειοποιείται, τιμωρείται με κράτηση έως έξι (6) μήνες ή με πρόστιμο έως τρεις χιλιάδες (3.000) ευρώ. Η ποινική δίωξη ασκείται μόνο ύστερα από έγκληση.». Το άρθρο 331 αντικαταστάθηκε ως άνω με την παρ.3δ άρθρου 24 Ν.4055/2012,ΦΕΚ Α 51/12.3.2012. `Εναρξη ισχύος 2 Απριλίου 2012.
Ο Ποινικός Κώδικας εντάσσει το έγκλημα της αυτοδικίας στο Κεφάλαιο με τα Εγκλήματα κατά της προσωπικής ελευθερίας.
ΟΡΙΣΜΟΣ:
Αυτοδικία διαπράττει εκείνος που έχει πραγματικά ένα νόμιμο δικαίωμα ή πιστεύει ότι το έχει και στη περίπτωση προσβολής ή αμφισβητήσεώς του, προκειμένου να ικανοποιήσει τις αξιώσεις του από το δικαίωμα αυτό, δεν προσφεύγει στη δικαστική αρχή, αλλά προσπαθεί ενεργώντας αυθαίρετα και αυτοδυνάμως να επιτύχει αυτό το αποτέλεσμα, παραλείποντας τη νόμιμη δικαστική οδό.
Τελεί αυτοδικία, όπως κοινώς λέγεται “παίρνει το δίκιο με το χέρι του” εκείνος που δεν ακολουθεί την δικαστική οδό καθόλου, αλλά και εκείνος που προσφεύγει στη Δικαιοσύνη εν μέρει χωρίς να ακολουθήσει όλα τα στάδια της νόμιμης διαδικασίας, ενεργώντας αυθαίρετα και αυτοδυνάμως (με τις δικές του δυνάμεις).
ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΑΥΤΟΔΙΚΙΑΣ.:
Σύμφωνα με αποφάσεις Αρείου Πάγου συνιστά αυτοδικία π.χ η αυτοδύναμη κατάληψη αγρού και η συλλογή των καρπών από δέντρα, η κατάληψη ακινήτου με φύτευση δέντρων, η καταστροφή και αφαίρεση πασσάλων και συρματοπλεγμάτων, η αντικατάσταση κλειδαριάς μισθωμένης αποθήκης, η κατεδάφιση κτίσματος, η άσκηση δουλείας διόδου μέσω ακινήτου άλλου, η διάνοιξη αυθαιρέτως αγροτικής οδού δια μέσου του κτήματος του μηνυτή, η αποβολή από τη συζυγική οικία του συζύγου και των ειδών ατομικής χρήσεώς του χωρίς δικαστική απόφαση μετοίκησης, η αφαίρεση μηχανημάτων από ομόρρυθμο εταίρο πριν οι εκκαθαριστές προβούν σε εκκαθάριση, η καταστροφή κλειδαριάς και επανεγκατάσταση στην οικία που είχε νόμιμα εξωσθεί (σε μίσθωση) κ.α.
ΜΟΝΟ ΜΕ ΘΕΤΙΚΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑ:
Κατά την επικρατούσα στην επιστήμη και νομολογία άποψη η αυτοδικία διαπράττεται μόνο με θετική ενέργεια, δηλαδή υλική πράξη που μεταβάλλει την υφιστάμενη κατάσταση πραγμάτων και δημιουργεί μεταβολή στον εξωτερικό κόσμο (όχι με παράλειψη).
ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ:
Το αξιούμενο δικαίωμα πρέπει να είναι δικαστικώς επιδιώξιμο, δηλαδή να παρείχε τη δυνατότητα προσφυγής στη δικαστική οδό.
ΔΟΛΟΣ:
Απαιτείται δόλος για στοιχειοθέτηση της υποκειμενικής υπόστασης του εγκλήματος.
ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ Η ΝΟΜΙΜΗ ΕΓΚΛΗΣΗ:
Είναι έγκλημα στιγμιαίο. Η παραγραφή και η προθεσμία της εγκλήσεως άρχεται από της ενεργείας.
Σε περίπτωση μη υποβολής ή μη έγκαιρης υποβολής (παρέλευση τρίμηνου από της τέλεσης της ή από του χρόνου της γνώσης τέλεσης της και του δράστη της) η ποινική δίωξη κηρύσσεται απαράδεκτη ή παύει οριστικά αντίστοιχα, με υποβολή σχετικού αυτοτελούς ισχυρισμού του κατηγορουμένου.
ΚΑΤ΄ ΕΞΑΙΡΕΣΗ ΠΟΤΕ ΕΙΝΑΙ ΘΕΜΙΤΗ Η ΑΥΤΟΔΙΚΙΑ:
Υπάρχουν όμως κατ΄ εξαίρεση και οι περιπτώσεις θεμιτής αυτοδικίας ρητώς προβλεπομένων στο νόμο, όπως στα άρθ. 282 ΑΚ (“όταν η βοήθεια της αρχής δεν μπορεί να φτάσει έγκαιρα και υπάρχει κίνδυνος από την αναβολή να ματαιωθεί ή να δυσκολευθεί σημαντικά η πραγμάτωση της αξίωσης”), 985 ΑΚ, 986 ΑΚ όπου η αυτοδικία επιτρέπεται από το νόμο σε έκτακτες συνθήκες, όπου αίρεται ο άδικος χαρακτήρας της (άρθ. 20 ΠΚ “ενάσκηση δικαιώματος”) και η πράξη μένει ατιμώρητη. π.χ δεν διαπράττει τιμωρητή αυτοδικία ο νομέας που αναλαμβάνει “παραχρήμα” αμέσως δια της βίας τη νομή του ακινήτου του που του αφαιρέθηκε παρανόμως, διότι αυτή η ενέργειά του αποτελεί άσκηση δικαιώματος που του παρέχει το άρθρο 985 ΑΚ.
Από 2 Απριλίου 2012 που αντικαταστάθηκε το άρθρο 331 Π.Κ. ως άνω με την παρ.3δ άρθρου 24 Ν.4055/2012,ΦΕΚ Α 51/12.3.2012 η αυτοδικία είναι πλέον πταίσμα από πλημμέλημα.
Γενικώς ορίζεται στο Π.Κ. (‘Αρθρα 18, 55,57) για την κράτηση και το πρόστιμο με επιφύλαξη για τη διάρκειά τους, όπως συμβαίνει στη περίπτωση αυτοδικίας ότι :
Κάθε πράξη που τιμωρείται με Κράτηση ή πρόστιμο είναι πταίσμα. Η διάρκεια της Κράτησης δεν μπορεί να υπερβαίνει τον ένα μήνα ούτε να είναι συντομότερη από μία ημέρα, αν ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά σε ειδικές διατάξεις. Εκτελείται σε ιδιαίτερα τμήματα των φυλακών ή, αν τέτοια δεν υπάρχουν, στα αστυνομικά κρατητήρια.
Αν δεν ορίζεται διαφορετικά σε ειδικές διατάξεις, η χρηματική ποινή δεν μπορεί να είναι κατώτερη από εκατόν πενήντα (150) ευρώ ούτε ανώτερη από δέκα πέντε χιλιάδες (15.000) ευρώ και το πρόστιμο δεν μπορεί να είναι κατώτερο από είκοσι εννέα (29) ευρώ ούτε ανώτερο από πεντακόσια ενενήντα (590) ευρώ.
Συντομογραφίες: Π.Κ. = Ποινικός Κώδικας, Α.Κ. = Αστικός Κώδικας
Γιώργος Γιαγκουδάκης
Δικηγόρος Καβάλας
Διαζύγια – Ποινικά – Αστικά
