του Παύλου Λεμοντζή
Θα έλεγε κανείς, αγανακτισμένος από τα σκάνδαλα που σκάνε σαν βόμβες είτε αφορούν τις αμαρτωλές ΜΚΟ της Μυτιλήνης, που όλοι ξέρουμε τι κάνανε με το μεταναστευτικό από το 2020 έως το 2024, είτε αφορούν τα καθάρματα που εκμεταλλεύονταν τις ανίατες ασθένειες παιδιών και έτρωγαν τα χρήματα των δωρεών.
Το ζήτημα, ωστόσο, της κριτικής και της αμφισβήτησης του έργου των Μη Κυβερνητικών Οργανώσεων (ΜΚΟ) είναι ιδιαίτερα σύνθετο και προκαλεί έντονες συζητήσεις στην κοινωνία. Η κοινή γνώμη εμφανίζεται διχασμένη, καθώς η αμφισβήτηση αυτή δεν πηγάζει από μια ενιαία αιτία, αλλά τροφοδοτείται τόσο από υπαρκτά σκάνδαλα και δομικά προβλήματα όσο και από την έλλειψη ενημέρωσης ή την πολιτική εκμετάλλευση.
Κατά καιρούς έχουν έρθει στο φως της δημοσιότητας περιπτώσεις κακοδιαχείρισης κονδυλίων, αδιαφανών διαδικασιών ή ακόμα και εμπλοκής στελεχών μερικών ΜΚΟ σε παράνομες δραστηριότητες. Αυτά τα επαναλαμβανόμενα περιστατικά κλονίζουν την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το σύνολο του κλάδου.
Υπάρχει η κριτική ότι αρκετές μεγάλες ΜΚΟ λειτουργούν περισσότερο ως πολυεθνικές επιχειρήσεις με υψηλά διοικητικά έξοδα και παχυλούς μισθούς για τα στελέχη τους, παρά ως εθελοντικοί οργανισμοί, με αποτέλεσμα μόνο ένα μικρό μέρος των δωρεών να φτάνει τελικά στους αποδέκτες.
Ορισμένοι επικριτές υποστηρίζουν ότι κάποιες ΜΚΟ εξυπηρετούν πολιτικές ατζέντες ξένων κρατών ή κυβερνήσεων, παρεμβαίνοντας στην εσωτερική πολιτική ή τη διαχείριση κρίσεων (π.χ. στο μεταναστευτικό) χωρίς δημοκρατική νομιμοποίηση.
Όμως, για να πούμε και του στραβού το δίκιο, σε περιόδους κρίσεων (φυσικές καταστροφές, προσφυγικές ροές, ακραία φτώχεια), οι ΜΚΟ συχνά επεμβαίνουν πολύ πιο γρήγορα και ευέλικτα από τους κρατικούς μηχανισμούς, προσφέροντας άμεση ανακούφιση, τροφή, ιατροφαρμακευτική περίθαλψη και στέγαση.
Πολλές οργανώσεις επιτελούν αποδεδειγμένα σπουδαίο έργο στην προστασία των παιδιών, των κακοποιημένων γυναικών, των αστέγων και των ζώων, καθώς και στην προστασία του περιβάλλοντος, τομείς όπου η κρατική μέριμνα μπορεί να είναι ελλιπής.
Η ύπαρξη «μαύρων προβάτων» δε σημαίνει ότι όλες οι ΜΚΟ είναι προβληματικές. Πολλές, μικρές και μεγάλες οργανώσεις, βασίζονται στην ειλικρινή προσφορά εθελοντών που εργάζονται κάτω από αντίξοες συνθήκες για το κοινό καλό.
Η αμφισβήτηση, ωστόσο, είναι υγιής και αναγκαία όταν λειτουργεί ως μοχλός πίεσης για περισσότερο έλεγχο, αυστηρά θεσμικά πλαίσια και απόλυτη διαφάνεια στον τρόπο λειτουργίας και χρηματοδότησης των ΜΚΟ.
Οπότε, η καθολική ισοπέδωση και η απαξίωση του ανθρωπιστικού έργου μπορεί να αποβεί επικίνδυνη, καθώς κινδυνεύουν να χαθούν ζωτικές δομές στήριξης για τους πιο αδύναμους συμπολίτες μας.
Η θλιβερή υπόθεση της ΜΚΟ «Παιδική Χαρά» με έδρα την Πιερία, αποτελεί ένα από τα πιο τρανταχτά και πρόσφατα παραδείγματα που δικαιολογούν την καχυποψία του κοινού, καθώς αφορά την εκμετάλλευση του ανθρώπινου πόνου και της υγείας ανήλικων παιδιών με σκοπό τον προσωπικό πλουτισμό.
Η εξάρθρωση της οργάνωσης από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Οργανωμένου Εγκλήματος Βορείου Ελλάδος στα τέλη Οκτωβρίου του 2026 έφερε στο φως σοκαριστικές λεπτομέρειες.
Από τον έλεγχο των οικονομικών στοιχείων για 34 μόνο από τις οικογένειες, διαπιστώθηκε μια τεράστια απόκλιση: Συνολικές δωρεές που συγκεντρώθηκαν, περίπου 3,94 εκατομμύρια ευρώ, το ποσό που δόθηκε τελικά οικογένειες, ήταν μόλις 1,11 εκατομμύρια ευρώ.
Πάνω από 2,8 εκατομμύρια ευρώ έκαναν «φτερά» και δεν έφτασαν ποτέ στα άρρωστα παιδιά.
Η υπόθεση της «Παιδικής Χαράς» είναι η επιτομή αυτού που ονομάζουμε «βιομηχανία του ανθρώπινου πόνου».
Αυτά που συλλέξαμε οι πολίτες από το τεράστιο απεχθές σκάνδαλο είναι η στέρηση πόρων από παιδιά που πραγματικά χαροπαλεύουν, είναι η δημιουργία οργής στους πολίτες που έδωσαν από το υστέρημά τους, αλλά είναι και η διάλυση της εμπιστοσύνης απέναντι σε άλλες, σοβαρές και έντιμες οργανώσεις, που προσπαθούν να κάνουν σωστά τη δουλειά τους.
Για να μην πέσει ένας πολίτης θύμα επιτήδειων, όπως συνέβη στην πρόσφατη υπόθεση της ΜΚΟ «Παιδική Χαρά», η προσοχή και ο έλεγχος πριν από οποιαδήποτε δωρεά είναι απαραίτητα. Η βασικότερη δικλείδα ασφαλείας είναι η άμεση επαλήθευση της νομιμότητας του εράνου και η αποφυγή ανώνυμων ή μετρητών συναλλαγών.
Σύμφωνα με την ελληνική νομοθεσία, οι δημόσιοι έρανοι απαιτούν ειδική άδεια από το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας ή την οικεία Περιφέρεια. Μπορείτε να ζητήσετε οι ενδιαφερόμενοι τον αριθμό πρωτοκόλλου της σχετικής απόφασης.
Οι έγκυρες ΜΚΟ είναι εγγεγραμμένες στο Εθνικό Μητρώο Ιδιωτικών Φορέων Κοινωνικής Φροντίδας ή στο Μητρώο της Γενικής Γραμματείας Κοινωνικής Αλληλεγγύης. Αν μια οργάνωση δεν εμφανίζεται σε καμία επίσημη κρατική λίστα, αποφύγετέ τη.
Μη δίνετε χρήματα σε εθελοντές που κυκλοφορούν στον δρόμο με κουμπαράδες ή μπλοκ αποδείξεων, καθώς είναι ο πιο εύκολος τρόπος για να χαθούν τα ίχνη των χρημάτων.
Η κατάθεση πρέπει να γίνεται αποκλειστικά σε εταιρικό τραπεζικό λογαριασμό (IBAN) που ανήκει στο όνομα του επίσημου οργανισμού ή του νοσοκομείου, και ποτέ σε προσωπικό λογαριασμό ιδιώτη (π.χ. στο όνομα του προέδρου ή κάποιου μεσάζοντα).
Κάθε νόμιμη δωρεά συνοδεύεται από ονομαστική απόδειξη είσπραξης.
Οι σοβαρές οργανώσεις αναρτούν ετήσιους, δημόσιους οικονομικούς απολογισμούς, ελεγμένους από ορκωτούς λογιστές, όπου φαίνεται ξεκάθαρα ποιο ποσοστό των εσόδων πηγαίνει στον σκοπό και ποιο στα λειτουργικά έξοδα (μισθοί, ενοίκια).
Ψάξτε για σταθερό τηλέφωνο, φυσική διεύθυνση γραφείων και μόνιμο προσωπικό. Οι οργανώσεις-«φαντάσματα» συνήθως έχουν μόνο μια σελίδα στα social media και ένα κινητό τηλέφωνο.
Όποτε είναι εφικτό (π.χ. σε εράνους για χειρουργεία ή θεραπείες), προτιμήστε να επικοινωνήσετε απευθείας με την οικογένεια του ασθενούς ή το νοσοκομείο, ώστε να καταθέσετε τα χρήματα στον ειδικό λογαριασμό που ανοίγεται για το συγκεκριμένο παιδί, παρακάμπτοντας τις ΜΚΟ. Ό,τι καλύτερο.
ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ
