Με αφορμή μια τραγωδία που δεν μας επιτρέπει να προσπεράσουμε το ερώτημα
Γράφει ο Βασίλειος Τσιάντος
Καθηγητής, Τμήμα Φυσικής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
Την Κυριακή, σε έναν ποδοσφαιρικό αγώνα στη Θάσο, ένας δεκαεξάχρονος αθλητής τραυματίστηκε πολύ σοβαρά όταν, κατά τη διάρκεια μιας φάσης κοντά στην πλάγια γραμμή, βγήκε από τον αγωνιστικό χώρο και προσέκρουσε σε σταθερό εμπόδιο. Ήταν μόλις το δεύτερο λεπτό του αγώνα. Δύο ημέρες αργότερα έφυγε από τη ζωή. Σήμερα, στην Καβάλα, η οικογένεια, οι φίλοι, οι συμμαθητές και οι συμπαίκτες του τον αποχαιρέτησαν. Υπάρχουν στιγμές στις οποίες τα πολλά λόγια περισσεύουν. Υπάρχουν όμως και ερωτήματα που δεν έχουμε το δικαίωμα να αφήσουμε αναπάντητα. Ένα από αυτά είναι απλό: πόσο ασφαλείς είναι οι χώροι στους οποίους στέλνουμε τα παιδιά μας να αθληθούν;
Δεν γνωρίζουμε ακόμη τι ακριβώς συνέβη και ποια ήταν η κατάσταση του συγκεκριμένου γηπέδου. Και δεν πρέπει να προσποιηθούμε ότι το γνωρίζουμε. Η υπόθεση διερευνάται από τις αρμόδιες αρχές και στο πλαίσιο της προανάκρισης εξετάζονται, μεταξύ άλλων, ζητήματα που αφορούν την αδειοδότηση και τα μέτρα ασφαλείας της εγκατάστασης. Η απόδοση ευθυνών ανήκει σε εκείνους που έχουν θεσμικά την αρμοδιότητα και τα πραγματικά στοιχεία για να την κάνουν. Το δημόσιο ερώτημα όμως είναι ευρύτερο και μπορούμε —ίσως οφείλουμε— να το θέσουμε ήδη τώρα.
Όταν κοιτάζουμε ένα γήπεδο, συνήθως κοιτάζουμε τον αγωνιστικό χώρο. Το χορτάρι, τις γραμμές, τα τέρματα. Όμως ο αθλητής δεν σταματά επειδή τελείωσε η λευκή γραμμή. Τρέχει με ταχύτητα, διεκδικεί την μπάλα, χάνει την ισορροπία του, πέφτει, παρασύρεται από την κίνησή του. Γι’ αυτό και η ασφάλεια ενός γηπέδου δεν μπορεί να τελειώνει εκεί όπου τελειώνει ο αγωνιστικός χώρος. Το όριο του γηπέδου δεν είναι το όριο της κίνησης του ανθρώπινου σώματος.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι διεθνείς προδιαγραφές αντιμετωπίζουν ακριβώς αυτή την περιοχή ως κρίσιμη. Η FIFA προβλέπει ελεύθερο χώρο πέρα από τις γραμμές και, για μικρότερα γήπεδα, συστήνει ως σημείο αναφοράς συνολική απόσταση τριών μέτρων πέρα από τις πλάγιες γραμμές και τεσσάρων μέτρων πίσω από τις γραμμές τέρματος πριν από την τοποθέτηση περιμετρικών διαφημιστικών πινακίδων. Η UEFA, στις εγκαταστάσεις που υπάγονται στους δικούς της κανονισμούς, απαιτεί τα σταθερά δομικά στοιχεία και τον σταθερό εξοπλισμό να απέχουν τουλάχιστον τρία μέτρα από τις γραμμές του αγωνιστικού χώρου. Οι αριθμοί αυτοί δεν αναφέρονται εδώ για να αποφανθούμε αν τηρήθηκε ή παραβιάστηκε κάποιος συγκεκριμένος κανόνας στη Θάσο. Δείχνουν κάτι πολύ πιο βασικό: ο χώρος έξω από τις γραμμές είναι μέρος της ασφάλειας του αθλητή.
Στην Ελλάδα, άλλωστε, η λειτουργία μιας αθλητικής εγκατάστασης δεν είναι απλώς ένα τεχνικό ή γραφειοκρατικό ζήτημα. Η νομοθεσία συνδέει ρητά την άδεια λειτουργίας με τη συνδρομή των αναγκαίων προϋποθέσεων ασφάλειας για αθλούμενους και θεατές. Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία όταν μιλάμε για ερασιτεχνικά γήπεδα, για εγκαταστάσεις που μπορεί να κατασκευάστηκαν πριν από πολλά χρόνια, για χώρους στους οποίους κάθε Σαββατοκύριακο αγωνίζονται παιδιά και έφηβοι.
Υπάρχει μια παλιά ελληνική λέξη που εδώ αποκτά όλο το βάρος της: πρόνοια. Το προνοεῖν σημαίνει, πριν από όλα, να σκέφτεσαι πριν συμβεί κάτι. Αυτή είναι και η ουσία της ασφάλειας. Δεν σχεδιάζουμε έναν χώρο με βάση την παραδοχή ότι όλα θα πάνε καλά. Τον σχεδιάζουμε έχοντας σκεφτεί τι μπορεί να πάει στραβά. Δεν τοποθετούμε ένα προστατευτικό μέτρο επειδή περιμένουμε ότι κάποιος θα πέσει. Το τοποθετούμε επειδή γνωρίζουμε ότι κάποτε κάποιος μπορεί να πέσει. Η ασφάλεια δεν κρίνεται από το αν συνέβη χθες ένα ατύχημα. Κρίνεται από το αν είχαμε προβλέψει προχθές ότι μπορούσε να συμβεί.
Γι’ αυτό ίσως η συζήτηση που πρέπει να γίνει τώρα δεν αφορά μόνο ένα γήπεδο. Αφορά όλα τα γήπεδα. Πριν ξαναρχίσουν οι αγώνες, αξίζει να εξεταστεί συστηματικά αν υπάρχουν δίπλα στους αγωνιστικούς χώρους τοιχία, μεταλλικές κατασκευές, περιφράξεις, κολώνες ή άλλα σταθερά εμπόδια που μπορούν να μετατρέψουν μια συνηθισμένη αγωνιστική φάση σε σοβαρό τραυματισμό. Όπου υπάρχει τέτοιος κίνδυνος, το ερώτημα δεν πρέπει να είναι μόνο αν ένα γήπεδο διαθέτει κάποιο έγγραφο ή αν πέρασε κάποτε έναν έλεγχο. Πρέπει να είναι αν σήμερα είναι πραγματικά ασφαλές για τον άνθρωπο που θα τρέξει μέσα σε αυτό.
Και ίσως εδώ βρίσκεται το δυσκολότερο μάθημα κάθε τραγωδίας. Μετά από ένα δυστύχημα όλοι μπορούμε να δούμε τον κίνδυνο. Η πραγματική ευθύνη μιας οργανωμένης κοινωνίας είναι να μπορεί να τον δει πριν από το δυστύχημα. Όχι για να μηδενίσει το απρόβλεπτο — αυτό δεν είναι δυνατόν. Αλλά για να μην αποδεχθεί ως «ατύχημα» έναν κίνδυνο που μπορούσε να είχε εντοπιστεί και περιοριστεί.
Ένα παιδί πήγε την Κυριακή να παίξει ποδόσφαιρο και δεν γύρισε στο σπίτι του. Αυτό από μόνο του είναι αρκετό για να μας υποχρεώσει να κοιτάξουμε ξανά κάθε γήπεδο στο οποίο αύριο θα μπουν τα δικά μας παιδιά.
