του Παύλου Λεμοντζή
Όταν η σάτιρα είναι οργανικά ενσωματωμένη στη ροή μιας κωμικής σειράς —και δεν μοιάζει με «σφήνα» ή ξεκάρφωτο αστείο— τότε η κωμωδία περνάει σε άλλο επίπεδο. Είναι η στιγμή που το γέλιο σταματά να είναι απλώς εκτονωτικό και γίνεται κοινωνικό, διαρκές σχόλιο.
Η σειρά «Το Παιδί» είναι μια από τις πιο ιδιαίτερες και δυνατές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής τηλεόρασης. Αν την περιέγραφε κανείς με μια λέξη, αυτή θα ήταν «αλλόκοτη», με την καλύτερη δυνατή έννοια.
Είναι μια σειρά, που δεν απευθύνεται σε κείνον τον θεατή που θέλει κάτι γραμμικό για να χαλαρώσει, αλλά σε όποιον ψάχνει μια εμπειρία που θολώνει τα όρια μεταξύ ονείρου και πραγματικότητας, χωρίς να χάνει το πρόσημο «διασκέδαση».
«Το παιδί» χαρακτηρίζεται «μαύρη κοινωνική κωμωδία» από την παραγωγή, με την υπογραφή του Παναγιώτη Ιωσηφέλη στο σενάριο και του Στέφανου Μπλάτσου στη σκηνοθεσία, αλλά κατά την άποψή μου είναι πολλά περισσότερα.
Διαθέτει μια υποβλητική ιστορία με πολλές διακλαδώσεις, δημιουργεί μια συνεχή αίσθηση ανησυχίας και αγωνίας με τους έξοχους διαλόγους που σε ταξιδεύουν από τον σουρεαλιστικό κόσμο σε κείνον της εγκυκλοπαίδειας έντυπης ή και ηλεκτρονικής.
Τολμά να μιλήσει για τον αυτισμό, χωρίς στερεότυπα, μέσα από την πορεία μιας νέας γυναίκας που, σώζοντας ένα παιδί από τη βία, έρχεται αντιμέτωπη με όσα φοβόταν να δει στον τόπο της, στους ανθρώπους, αλλά και μέσα της.
Αντί ο σεναριογράφος να κάνει κήρυγμα, αφήνει τις πράξεις των ηρώων να δείξουν θέματα – προβλήματα, ενώ σχολιάζει την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων με άπειρα φιλοσοφικά αποφθέγματα, αποσπάσματα κειμένων από τους σοφούς περασμένων αιώνων, τεκμηριωμένες επιστημονικά συζητήσεις και αποδείξεις σε εκτιμήσεις επιφανειακές, ίσως και λάθος.
Για παράδειγμα, ένας διεφθαρμένος πολιτικός (αιρετός ή όχι) σε μια σειρά δε χρειάζεται να πει «είμαι κακός». Η σάτιρα προκύπτει από το πόσο φυσικά θεωρεί ότι η διαπλοκή είναι μέρος της καθημερινότητάς του.
Δύο χαρακτήρες του έργου είναι ο βασικός άξονας γύρω από τον οποίο ξεδιπλώνονται δύο παράλληλες ιστορίες: η μία αφορά την προστασία του «Παιδιού – Δημήτρη – Βασίλη Μπούτσικου», μοναχογιού Ρώσου μεγιστάνα που βρίσκεται στο φάσμα του αυτισμού, από κινδύνους που αγνοεί η ίδια η οικογένειά του και η άλλη, αφορά τη βαθύτερη συνάντηση της πρωταγωνίστριας «Αρτέμιδος»- Νταίνιας Στασινοπούλου, πρώην πρωταθλήτριας του τάε κβον ντο, με τις ρίζες της.
Το σενάριο δίνει μεν έτοιμες απαντήσεις, αλλά συγκεχυμένες, σαν γρίφοι, σαν κώδικες που ο θεατής πρέπει να αποκωδικοποιήσει. Γνωρίζουμε το «ποιόν» του κάθε χαρακτήρα, γνωρίζουμε ότι συνέβη ένα τραγικό γεγονός το οποίο εισπράττεται ως ανακούφιση από τους ήρωες της σειράς, συγχωριανοί δηλαδή του Νεοχωρίου Αργολίδας, γνωρίζουμε ότι η μικροκοινωνία ενός χωριού βρίθει από μικρότητες, αλλά και από μια γενικευμένη αγάπη για τον τόπο. Το τραγικό γεγονός είναι ο θάνατος του Δημάρχου, οι θεατές βλέπουμε το πώς, οι Νεοχωρίτες όχι, κι έτσι το χωριό αλλάζει πρόσωπο και συγκροτεί μια κοινωνία που καλείται να κοιτάξει τον εαυτό της κατάματα.
Χρησιμοποιεί ο σκηνοθέτης τον σουρεαλισμό για να αναδείξει τα βαθιά υπαρξιακά θέματα, την απώλεια, την οικογένεια και το τραύμα, συχνά μέσα από μεταφορές που απαιτούν από τον θεατή να «δουλέψει» για να τις ερμηνεύσει.
Σε ένα τηλεοπτικό τοπίο που συχνά ανακυκλώνει τις ίδιες συνταγές (αστυνομικά θρίλερ ή εποχής), «Το Παιδί» μοιάζει με ένα πείραμα που πέτυχε να φέρει τον κινηματογραφικό δημιουργισμό ( νουάρ, Αμοδόβαρ, Πολάνσκι, Σκορτσέζε), στη μικρή οθόνη.
Ο κόσμος αυτής της σειράς είναι μια ιδιότυπη παραμυθένια δυστοπία, ένα ορεινό χωριό που λειτουργεί σαν μικρογραφία μιας άλλης πραγματικότητας άχρονης, αυτόνομης και υπερβολικά ήρεμης για να είναι αληθινή. “Το παιδί” δεν είναι απλώς μια ιστορία απόδρασης. Είναι μια ιστορία αποδοχής, προσαρμογής και επιβίωσης σε έναν κόσμο που ποτέ δεν θα γίνει πραγματικά ασφαλής» προσθέτει.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η παραγωγή της σειράς «Το παιδί» συνεργάζεται με εξειδικευμένο σύμβουλο αυτισμού, ο ρόλος του οποίου είναι καθοριστικός στη διαμόρφωση του χαρακτήρα και στην καθοδήγηση του πρωταγωνιστή- εξαιρετικού Βασίλη Μπούτσικου, ώστε οι αντιδράσεις και η συμπεριφορά να αντανακλούν με ακρίβεια και σεβασμό την πραγματικότητα των ατόμων στο φάσμα. Η σειρά αντιμετωπίζει το θέμα με ευαισθησία, αποφεύγοντας τα στερεότυπα και επιδιώκοντας μια ανθρώπινη και ουσιαστική προσέγγιση.
Οι χαρακτήρες στο χωριό λειτουργούν ως ένα συλλογικό ασυνείδητο. Δεν είναι απλώς κάτοικοι μιας επαρχιακής περιοχής, αλλά αρχέτυπα που ενσαρκώνουν τις παθογένειες, τους φόβους και τις ενοχές της ελληνικής κοινωνίας (και της ανθρώπινης φύσης γενικότερα).
Στον σουρεαλισμό της σειράς, το χωριό είναι ένας κλειστός μικρόκοσμος όπου ο χρόνος κυλάει ακανόνιστα και οι χαρακτήρες του συμβολίζουν το ετερόκλητο των κατοίκων, ως απαραίτητη συνταγή για την αληθοφάνεια του status που επικρατεί σε χωριά, όπου γης.
Η ιδέα λειτουργεί τόσο καλά, γιατί δε διακόπτει την ψυχαγωγία. Ο θεατής απορροφά το μήνυμα ασυνείδητα, ενώ παρακολουθεί την πλοκή, χωρίς να νιώθει ότι τον διδάσκουν.
Παράλληλα, δίνει στους δημιουργούς τη δυνατότητα να αγγίξουν «δύσκολα» θέματα (πολιτική, θρησκεία, κοινωνικά ταμπού) με τρόπο που η ευθεία κριτική δεν θα μπορούσε.
Η τέχνη ανέκαθεν λειτουργούσε ως ένας παραμορφωτικός —αλλά συχνά πιο αληθινός— καθρέφτης της κοινωνίας. Όταν ένας συγγραφέας ή δημιουργός θέλει να μιλήσει για την εξουσία και την πολιτική, σπάνια το κάνει με στεγνά κηρύγματα. Αντίθετα, «ντύνει» αυτές τις ιδέες με σάρκα και οστά μέσω των χαρακτήρων.
Ο χαρακτήρας γίνεται ο φορέας της ιδεολογίας, όχι απαραίτητα με το να την εκφωνεί, αλλά με το να την βιώνει.
Στη σειρά «ΤΟ ΠΑΙΔΙ» της ΕΡΤ1 είναι η επιτομή της εσωτερικής σύγκρουσης με το ήθος. Την αποδίδει εξαιρετικά ο Βασίλης Μπούτσικος, όταν χάνεται ανάμεσα στο πρέπει και στο συναίσθημα , άρα η πολιτική θίγεται μέσα από τα διλήμματα των ηρώων. Όταν ένας χαρακτήρας πρέπει να επιλέξει ανάμεσα στο προσωπικό συμφέρον και το κοινό καλό, εκεί γεννιέται το πολιτικό σχόλιο.
Παράδειγμα, στην Αντιγόνη του Σοφοκλή η σύγκρουση Αντιγόνης και Κρέοντα δεν είναι απλώς μια οικογενειακή διαμάχη. Είναι η σύγκρουση του Θείου/Φυσικού Δικαίου (Αντιγόνη) ενάντια στο Δίκαιο της Πολιτείας (Κρέων). Εδώ η εξουσία εξετάζεται στα όρια της αλαζονείας (ύβρις).
Όπως έλεγε και ο Μισέλ Φουκώ, η εξουσία δεν βρίσκεται μόνο στους κυβερνώντες, αλλά διαχέεται σε όλες τις σχέσεις. Οι δημιουργοί το δείχνουν αυτό μέσω:
Της Πατριαρχίας: Χαρακτήρες όπως η Νόρα στο Σπίτι της Κούκλας του Ίψεν αναδεικνύουν την πολιτική διάσταση των φύλων και την εξουσία του άνδρα πάνω στη γυναίκα μέσα στον ιδιωτικό χώρο και της Διαφθοράς. Χαρακτήρες που ξεκινούν με αγνά κίνητρα αλλά «διαβρώνονται» από τη δύναμη (π.χ. ο Μάκβεθ ή ο Γουόλτερ Γουάιτ στο Breaking Bad).
Θα μπορούσα να αναφέρω πάμπολλα παραδείγματα, αλλά το θέμα αγγίζει την αναγωγή που κάνει ή θα κάνει ο κάθε θεατής.
Η σειρά γυρίζεται σε πολλά επεισόδια. Έχει καταφέρει να κερδίσει το κοινό. Διαθέτει ενδιαφέρουσες ανατροπές στις ιστορίες της, κυρίως δε, διαθέτει ένα σπουδαίο καστ ερμηνευτών. Όλοι είναι υπέροχοι. Μου αρέσουν όλοι, μα όλοι , πάρα πολύ, ακόμα κι ο φιλόσοφος αμνήμων Βουντού- Νίκος Σιγάλας , ο μπόντι μπιλντεράς.
Θα ήταν άδικο να ξεχωρίσω τον οποιοδήποτε επειδή είναι ισάξιοι, νέοι και παλιότεροι, αλλά οι παλιές αγάπες ( Μάσχα- Καλτσίκη – Τοπαλίδου – Μούκανος- Παπαχαραλάμπους -Λογοθέτης- Μαλκότσης) πάνε κατευθείαν στον «Παράδεισο» , ενώ οι νέες είναι στον δρόμο και, οσονούπω, καταφτάνουν.
Έχουμε και συνέχεια με το «Παιδί» της ΕΡΤ1 και με τους : Νικολάκη Ζεγκίνογλου, Ιζαμπέλα Μπαλτσαβιά, Άννα Μάσχα, Έλενα Τοπαλίδου, Χρήστο Κοντογεώργης, Στέφη Πουλοπούλου, Σύνθια Μπατσή, Μαρία Μπαγανά, Σταύρο Τσουμάνη, Γιώργο Ζυγούρη, Κατερίνα Λυπηρίδου, Kris Radanov, Δημήτρη Παπαγιάννη, Λυγερή Μητροπούλου, Νικολαΐς Μπιμπλή, Βαρβάρα Λάρμου, Αδελαΐδα Κατσίδε, Έλλη Γαλούση, Κώστα Μπούντα, Νικόλαο Μακρή, Γιάννο Μπάχα, Μαρίας Ζορμπά.
Συμπέρασμα: Αν δεν το έχετε ήδη κάνει, μπείτε στο ERTFLIX. «Το Παιδί» είναι εκεί για να σας θυμίσει ότι η τέχνη στην τηλεόραση δεν είναι μόνο νούμερα, αλλά αποτύπωμα στην ψυχή.
ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ
