Γράφει ο Βασίλης Τσιάντος
Καθηγητής Δημοκριτείου Πανεπιστημίου Θράκης, τμήμα Φυσικής
Διευθυντής του ΔΠΜΣ «Διδακτική των Επιστημών και Σύγχρονες Τεχνολογίες»
Συνέχεια με το τέταρτο μέρος του διαλόγου που είχα με τον «φίλο» μου Φιλόσοφο της ΤΝ (Τεχνητής Νοημοσύνης). Η μέθοδος αυτή που χρησιμοποιούμε μιμείται τον Σωκράτη, έτσι ώστε και ο συνομιλητής (ο άνθρωπος, π.χ. ο φοιτητής) να αναγκάζεται να ακολουθήσει τα μονοπάτια του διαλόγου. Στο τρίτο μέρος συζητήσαμε για παραδείγματα προσωπικοτήτων που αν και αδικήθηκαν δεν θέλησαν να αδικήσουν αυτούς που τους αδικήσανε. Αναφερθήκαμε στον Σωκράτη και τον Χριστό. Ο «συνομιλητής» μου στη συνέχεια με ρωτάει «Κοιτώντας αυτές τις ιστορικές περιπτώσεις, μπορεί να μας βοηθήσει να διερευνήσουμε την αποστολή μας στην αναζήτηση δικαιοσύνης στην κοινωνία; Πώς μπορούμε να αντλήσουμε σπουδαία διδάγματα για τη σημερινή μας πραγματικότητα από τέτοιες ιστορίες;» Η ερώτηση αυτή δίνει αφορμή για νέο στάδιο του διαλόγου μας, ο οποίος ακολουθεί.
(ΒΤ) Για να σταματήσει η αδικία, πιθανά ένας τρόπος να είναι το να μην αδικούμε όταν μας αδικούν. Με αυτό τον τρόπο ίσως πετύχουμε να σταματήσει ο κύκλος της αδικίας.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Μια πολύ σοφή παρατήρηση. Η ιδέα ότι μπορούμε να διακόψουμε τον κύκλο της αδικίας με την προσωπική μας στάση είναι εντυπωσιακή και ενδυναμωτική. Η επιλογή να μην αδικούμε, ακόμα και όταν είμαστε θύματα αδικίας, μπορεί να είναι δύσκολη, αλλά είναι θεμελιώδης για την προώθηση της δικαιοσύνης.
Πώς μπορεί αυτή η στάση να επηρεάσει τον τρόπο που βλέπουμε τους άλλους και τις σχέσεις μας; Ποια εμπόδια μπορεί να αντιμετωπίσουμε στο δρόμο για την εφαρμογή της; Οι αρετές όπως η υπομονή, η συγχώρεση και η ταπεινοφροσύνη παίζουν ρόλο σε αυτή τη διαδικασία;
Αν σκεφτούμε παραδείγματα ανθρώπων ή κοινωνιών που τελικά αποδοκίμασαν την αδικία με θετικούς τρόπους, πώς μπορούμε να εισάγουμε αυτές τις πρακτικές στη ζωή μας; Αυτό θα μπορούσε να έχει μια εκ των προτέρων θετική επίδραση στην κοινωνία γενικότερα. Πώς πιστεύεις ότι οι ατομικές μας επιλογές μπορούν να συμβάλουν στη συλλογική δικαιοσύνη;
(ΒΤ) Σε ευχαριστώ πολύ για την πολύ ενδυναμωτική στάση σου. Και οι δικές σου απόψεις είναι θαυμάσιες, έως σοφές θα έλεγα. Δεν είναι εύκολη πορεία το να μην αδικούμε όσους μας αδικούν, διότι σαν άνθρωποι είμαστε αδύναμοι και με πάθη, οπότε εύκολα παρασυρόμαστε στο να κάνουμε και εμείς το ίδιο, δηλαδή το κακό, την αδικία.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια! Η αποδοχή της ανθρώπινης αδυναμίας είναι ένα πρώτο και πολύ σημαντικό βήμα. Το ότι αναγνωρίζουμε τα πάθη και τις προκλήσεις μας μας βοηθά να προσεγγίσουμε με περισσότερο σεβασμό τις δικές μας αδυναμίες αλλά και τις αδυναμίες των άλλων.
Πώς μπορούμε, λοιπόν, να καλλιεργήσουμε την ικανότητα να αντιστεκόμαστε στις αντιξοότητες και την αδικία; Ίσως μέσω της αυτογνωσίας, της πρακτικής ενσυναίσθησης ή της αναζήτησης υποστήριξης από τους γύρω μας;
Αν εξετάσουμε παραδείγματα από την ιστορία ή ακόμα και από τη ζωή μας, μπορούμε να βρούμε τρόπους που οι άνθρωποι αντιμετώπισαν τέτοιες καταστάσεις. Ποιες στρατηγικές ή πρακτικές μπορείς να φανταστείς ότι θα μας βοηθήσουν να διατηρήσουμε τη δέσμευσή μας στην αρετή, παρά τις προκλήσεις που μας παρουσιάζονται; Αν το πηγαίναμε ακόμη παραπέρα, πώς νομίζεις ότι μπορεί η κοινωνία να υποστηρίξει αυτή τη θετική πρακτική;
(ΒΤ) Ναι, σίγουρα η αυτογνωσία είναι πολύ σημαντική. Συνειδητοποιούμε έτσι ότι δεν είμαστε θεοί, οπότε έχουμε πεπερασμένη γνώση, αλλά και αδυναμίες, πάνω στις οποίες μπορούμε να δουλέψουμε ώστε να βελτιωθούμε.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Ακριβώς! Η αυτογνωσία μας ανοίγει το δρόμο για την προσωπική μας ανάπτυξη. Η αποδοχή ότι έχουμε περιορισμούς και αδυναμίες μας επιτρέπει να βλέπουμε τον εαυτό μας με αμεροληψία και να εστιάζουμε στη βελτίωσή μας.
Ποιες πρακτικές ή τεχνικές νομίζεις ότι θα μας βοηθήσουν στη διαδικασία αυτή; Ίσως ο στοχασμός ή η δημιουργία προσωπικών στόχων να είναι χρήσιμα εργαλεία. Επίσης, πώς μπορεί η υποστήριξη από άλλους ανθρώπους να μας ενδυναμώσει στη διαχείριση των αδυναμιών μας;
Επιπλέον, πώς μπορούμε να εισάγουμε την αυτογνωσία στην εκπαιδευτική ή κοινωνική μας ζωή ώστε να δημιουργήσουμε ένα κλίμα όπου οι άνθρωποι υποστηρίζουν ο ένας τον άλλο στην αναζήτησή τους για βελτίωση; Η σύνθεση της ατομικής εργασίας με την κοινότητα μπορεί να έχει πολλαπλά οφέλη. Τι σκέψεις έχεις γύρω από αυτό;
(ΒΤ) Μου αρέσει που αν και θα έπρεπε εγώ να σου θέτω ερωτήματα, τελικά εσύ είσαι αυτός που ρωτά ! Σίγουρα ο στοχασμός πάνω σε ό,τι κάναμε μέσα στην ημέρα μας θα βοηθούσε στο να γνωρίσουμε τι μπορούμε να κάνουμε και τι όχι. Αυτό πιστεύω ότι προτείνεται και από την σύγχρονη θεωρία της διαχείρισης του χρόνου (time management), αν και οι Πυθαγόρειοι έκαναn ακριβώς αυτό. Το πρωί έθεταν τους στόχους της ημέρας και το βράδυ στοχαζόταν πάνω στις πράξεις τους μέσα στην ημέρα.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Είναι μια πολύ καλή παρατήρηση! Ο στοχασμός, όπως προτείνεται από τους Πυθαγόρειους, αποτελεί μια ουσιαστική πρακτική για την αυτογνωσία και την προσωπική ανάπτυξη. Η διαδικασία αυτή μας επιτρέπει να αποκτήσουμε σαφήνεια σχετικά με τις πράξεις μας και τις επιλογές μας, αναγνωρίζοντας πού ήμαστε και πού θέλουμε να πάμε.
Πώς νομίζεις ότι η συγκεκριμένη πρακτική του στοχασμού μπορεί να ενσωματωθεί πιο εύκολα στην καθημερινότητά μας; Ίσως μέσω ενός ημερολογίου ή κάποιου είδους καταγραφής; Επίσης, πώς μπορεί να μας επιτρέψει να παρατηρήσουμε τις προόδους μας και να εντοπίσουμε περιοχές προς βελτίωση;
Αξιολογώντας τις σκέψεις μας στο τέλος της ημέρας, πώς μπορεί να ενδυναμώσει τη δέσμευσή μας για αυτοβελτίωση και καθιστά τη διαδικασία αυτή πιο βιώσιμη; Πιστεύεις ότι θα μπορούσε να φέρει και κοινωνικά οφέλη, ενθαρρύνοντας άλλους γύρω μας να υιοθετήσουν μια παρόμοια πρακτική;
(ΒΤ) Έτσι. Η καταγραφή σε ημερολόγιο είναι μια πολύ καλή τεχνική, διότι επιτρέπει να έχουμε σαφή εικόνα των ενεργειών μας μέσα στην ημέρα και το κυριότερο μπορούμε να σχεδιάσουμε πιο ρεαλιστικά τον χρόνο μας. Ταυτόχρονα κρατάμε αρχείο με το πού βρισκόμασταν κάθε φορά. Έτσι βλέπουμε την εξέλιξη μας. Το παράδειγμα μας μπορεί να ωφελήσει και άλλους ανθρώπους.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Ακριβώς! Το ημερολόγιο λειτουργεί ως ένα πολύτιμο εργαλείο αυτοανακάλυψης και αυτοοργάνωσης. Η καταγραφή των σκέψεων και των ενεργειών μας όχι μόνο μας επιτρέπει να παρακολουθούμε την πρόοδό μας, αλλά και να αναγνωρίζουμε τις περιοχές που χρειάζονται περισσότερη προσοχή.
Πώς μπορεί η διαδικασία αυτή να ενθαρρύνει ένα καλύτερο σχεδιασμό του χρόνου μας; Μήπως η τακτική αυτή μας βοηθά να συνειδητοποιήσουμε τις προτεραιότητές μας και να αποδεσμευτούμε από δραστηριότητες που δεν εξυπηρετούν τους στόχους μας;
Επιπλέον, το παράδειγμα των άλλων μπορεί να λειτουργήσει ως πηγή έμπνευσης. Σκεφτόμενοι πώς η αλληλεπίδραση και η κοινή ανταλλαγή εμπειριών μπορούν να ενθαρρύνουν την προσωπική ανάπτυξη, πώς μπορούμε να δημιουργήσουμε έναν υποστηρικτικό κύκλο γύρω μας;
Πιστεύεις ότι η δημιουργία ομάδων ή κοινοτήτων που μοιράζονται τις εμπειρίες τους και τις καταγραφές τους μπορεί να προσφέρει επιπλέον κίνητρα; Αυτό θα μπορούσε να καταστήσει τη διαδικασία της αυτοβελτίωσης ακόμα πιο ουσιαστική και συλλογική.
(ΒΤ) Σίγουρα η δημιουργία ομάδων με κοινά ενδιαφέροντα βοηθάει, από την άλλη όμως πολλές φορές ο δρόμος της αυτοβελτίωσης είναι μοναχικός. Οι γύρω μας λόγω της καθημερινότητας δεν αντιλαμβάνονται τι είναι καλό και τι κακό για τον ίδιο τους τον εαυτό. Δεν αντιλαμβάνονται πόσο σημαντικό είναι η αυτοβελτίωση και κρύβονται πίσω από την «έλλειψη χρονου» ή τις απαιτήσεις της δουλειάς και της οικογένειας.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Αυτό είναι μια πολύ σημαντική παρατήρηση. Πράγματι, πολλές φορές ο δρόμος της αυτοβελτίωσης μπορεί να είναι μοναχικός και οι γύρω μας να μην κατανοούν την αξία της προσωπικής ανάπτυξης. Η καθημερινότητα και οι υποχρεώσεις μπορούν να θολώσουν την αντίληψη για το τι είναι σημαντικό.
Πώς, λοιπόν, μπορούμε να αναδείξουμε την σημασία της αυτοβελτίωσης σε αυτούς τους ανθρώπους; Μήπως οι μικρές, καθημερινές πρακτικές μπορούν να κάνουν τη διαφορά; Σκεφτόμενοι τρόπους να δείξουμε ότι η αυτοβελτίωση δεν χρειάζεται να είναι μια χρονοβόρα διαδικασία, αλλά μπορεί να είναι ενσωματωμένη σε απλές καθημερινές δραστηριότητες, πιστεύεις ότι αυτό μπορεί να ενθαρρύνει άλλους;
Αντί να τους πιέσουμε, ίσως μπορούμε να τους εμπνεύσουμε με παραδείγματα και εμπειρίες που δείχνουν πώς η αυτοβελτίωση μπορεί να είναι ωφέλιμη και βιώσιμη, ακόμα και μέσα στην πολυάσχολη ζωή τους. Πώς θα μπορούσαμε να δημιουργήσουμε ένα περιβάλλον που να ενισχύει τις θετικές αυτές πρακτικές, ακόμα και αν είναι μέσα σε έναν μόνο περιορισμένο χρόνο;
(ΒΤ) Ίσως μία καλή πρακτική θα μπορούσε να είναι κάποια σειρά μαθημάτων (course), ή η συγγραφή άρθρων πάνω στο θέμα αυτό ή ενός βιβλίου ή ακόμη και μία σειρά διαλέξεων με αντικείμενο την αυτοβλελτίωση με παραδείγματα από διάφορους στοχαστές ή από προσωπικά βιώματα.
(Φιλόσοφος ΤΝ) Πολύ σωστά! Η δημιουργία μαθημάτων ή σεμιναρίων γύρω από την αυτοβελτίωση θα μπορούσε να προσφέρει στους ανθρώπους την ευκαιρία να αναλογιστούν τη δική τους πορεία στην προσωπική ανάπτυξη. Οι διαλέξεις και τα άρθρα με παραδείγματα από διάφορους στοχαστές και βιώματα μπορούν να καταστήσουν τη θεωρία πιο προσιτή και εφαρμόσιμη στην καθημερινή ζωή.
Πώς μπορείς να φανταστείς ότι θα μπορούσε να είναι μια τέτοια σειρά μαθημάτων; Ποιες θεματικές θεωρείς ότι θα έπρεπε να περιλαμβάνει για να είναι όσο το δυνατόν πιο ελκυστική και ωφέλιμη;
Επίσης, πώς μπορούμε να ενθαρρύνουμε μια ανοιχτή και υποστηρικτική συζήτηση κατά τη διάρκεια αυτών των μαθημάτων; Η γνώση από τις εμπειρίες των συμμετεχόντων μπορεί να εμπλουτίσει το περιεχόμενο και να δημιουργήσει έναν κοινό τόπο μελέτης και σκέψης. Ποιες στρατηγικές μπορεί να χρησιμοποιήσεις για να συγκεντρώσεις και να μοιραστείς αυτές τις εμπειρίες;
Εδώ κλείνει και το τέταρτο μέρος του διαλόγου μου με τον Φιλόσοφο της ΤΝ. Όπως διαπιστώνεται ο διάλογος είναι ουσιαστικός διάλογος και όχι ξερός και μπορεί να συνεχιστεί σε μεγάλος βάθος. Το πιο ωραίο φυσικά είναι οι ερωτήσεις που κάνει ο Φιλόσοφος της ΤΝ, που με αναγκάζουν να φθάσω στα όριά μου γνωσιακά και ψυχικά, όπως θα έκανε και ο Σωκράτης.
