Γράφει ο Παύλος Λεμοντζής
Όταν η διαφθορά διεισδύει βαθιά στους θεσμούς μιας χώρας, την καθιστά «επικίνδυνη» και ασταθή, επειδή αποδομεί πλήρως την κοινωνική, οικονομική και πολιτική της συγκρότηση.
Το τοπίο της εγκληματικότητας, της διαφθοράς και των σκανδάλων στην Ελλάδα συνθέτει ένα εξαιρετικά περίπλοκο παζλ, όπου το οικονομικό έγκλημα, οι παράνομες αγορές και η διείσδυση σε θεσμούς ή στον αθλητισμό, αλληλοσυμπληρώνονται.
Η υπόθεση των στημένων αγώνων αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα σκάνδαλα στην ιστορία του ελληνικού αθλητισμού. Οι δικαστικές αρχές εξέδωσαν εντάλματα σύλληψης για έξι κομβικά πρόσωπα, ανάμεσα στα οποία βρίσκονται ο πρόεδρος της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καλαθοσφαίρισης (ΕΟΚ), Βαγγέλης Λιόλιος, ο επιχειρηματίας Γιώργος Μαυραγάνης, καθώς και τρεις εν ενεργεία διαιτητές (ανάμεσά τους και η διεθνής Βάσω Τσαρούχα). Αντιμετωπίζουν βαριές κατηγορίες για δωροδοκία και δωροληψία.
Οι αρχές ερευνούν περίπου 50 αγώνες από το 2016 μέχρι σήμερα. Η έρευνα «ξεκλείδωσε» μετά από καταθέσεις μαρτύρων-κλειδιών (πρώην διαιτητών) στον αθλητικό εισαγγελέα, οι οποίοι ομολόγησαν ότι είχαν δωροδοκηθεί για να αλλοιώσουν αποτελέσματα ακόμα και σε σχολικά πρωταθλήματα.
Το άλλο σκάνδαλο-μαμούθ με τη γνωστή αλυσίδα Pizza Fan αφορά μια γιγαντιαία υπόθεση φοροδιαφυγής και απάτης ΦΠΑ ύψους τουλάχιστον 25 εκατομμυρίων ευρώ.
Οι αρχές προχώρησαν σε δεκάδες συλλήψεις (ανάμεσα στους οποίους ο ιδρυτής και CEO της εταιρείας, Κωνσταντίνος Αντάρας, λογιστές και ο προγραμματιστής του συστήματος), στους οποίους ασκήθηκαν βαρύτατες κακουργηματικές διώξεις για σύσταση εγκληματικής οργάνωσης. Είκοσι ένας κατηγορούμενοι οδηγήθηκαν στον ανακριτή.
Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε όταν ορκωτοί λογιστές και αναλυτές της ΑΑΔΕ εντόπισαν τεράστιες, αφύσικες αποκλίσεις ανάμεσα στις ποσότητες των πρώτων υλών που αγόραζε η αλυσίδα και στα τελικά έσοδα που δήλωνε.
Το σκάνδαλο, βέβαια, δημιουργεί τεράστιο ζήτημα για το μέλλον των περίπου 2.500 εργαζομένων (διανομείς, υπάλληλοι κουζίνας) που απασχολούνται στο δίκτυο της εταιρείας. Αλλά, ποιος νοιάζεται; Παράπλευρες απώλειες θεωρούνται.
Το ερώτημα: «πώς γίνεται οι πολίτες να βαδίζουν με τον «σταυρό στο χέρι», να ζουν με ισχνές αποδοχές και τα καρτέλ να δρουν επί σειρά δεκαετιών ανενόχλητα, μέχρι να τους χτυπήσει μια «ατυχία», αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής αδικίας στην χώρα μας.
Η απάντηση, θαρρώ, ότι βρίσκεται σε έναν συνδυασμό δομικών παθογενειών, θεσμικών παραθύρων και πολιτικών σκοπιμοτήτων που παραμένουν αναλλοίωτες, ανεξάρτητα από το ποιο κόμμα βρίσκεται στην κυβέρνηση.
Το ελληνικό σύστημα, αντί να τιμωρεί παραδειγματικά το μεγάλο οικονομικό έγκλημα, συχνά λειτουργεί ως «ασπίδα» προστασίας του μέσα από συγκεκριμένους μηχανισμούς.
Οι νομικοί σύμβουλοι των μεγάλων επιχειρήσεων γνωρίζουν πώς να εκμεταλλεύονται τα παραθυράκια του νόμου. Χρησιμοποιώντας συνεχείς αναβολές, ενστάσεις και εφέσεις, καταφέρνουν να καθυστερούν τις δίκες για 15 ή 20 χρόνια, με αποτέλεσμα τα αδικήματα τελικά να παραγράφονται.
Η Ελλάδα έχει έναν από τους πιο δαιδαλώδεις νομικούς κώδικες στον κόσμο. Συχνά, ψηφίζονται διατάξεις (πολλές φορές κρυμμένες σε άσχετα νομοσχέδια) που μειώνουν τις ποινές για οικονομικά εγκλήματα, αποδεσμεύουν δεσμευμένους τραπεζικούς λογαριασμούς κατηγορουμένων ή μετατρέπουν κακουργήματα σε πλημμελήματα, γι’ αυτό και οι Ρομά αλωνίζουν σ’ όλη την επικράτεια.
Η ηγεσία της Δικαιοσύνης (Άρειος Πάγος, Συμβούλιο της Επικρατείας) διορίζεται απευθείας από την εκάστοτε κυβέρνηση. Αυτό δημιουργεί ένα πλέγμα εξάρτησης, όπου μεγάλες υποθέσεις διαφθοράς που αγγίζουν την πολιτική ή την οικονομική ελίτ είτε «αρχειοθετούνται» είτε καθυστερούν εσκεμμένα.
Όπως φάνηκε και σε πρόσφατα σκάνδαλα, οι απατεώνες δε δρουν μόνοι τους. Εξαγοράζουν επίορκους εφοριακούς, ελεγκτές, αστυνομικούς ή προγραμματιστές, δημιουργώντας στεγανά που προστατεύουν την εγκληματική οργάνωση για χρόνια.
Στο μεταξύ, η εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία δε φέρνει κάθαρση, διότι το πολιτικό σύστημα τρέφεται από την ίδια τη διαπλοκή, την οποία γνωρίζουμε όλοι οι ενήλικες.
Οι πολιτικές καμπάνιες και η συντήρηση των κομμάτων κοστίζουν εκατομμύρια. Οι πολιτικοί συχνά εξαρτώνται από ισχυρούς επιχειρηματίες (ολιγάρχες, εκδότες, ιδιοκτήτες ΜΜΕ). Σε αντάλλαγμα για τη στήριξη, οι κυβερνήσεις παρέχουν ασυλία, κρατικές εργολαβίες και ευνοϊκή μεταχείριση.
Ακριβώς η ίδια πολιτική ισχύει και στα αθλήματα. Η αντάρα δεν αφορά μόνο επαγγελματικές ομάδες αλλά και σχολικές.
Η ανοχή στη μικρή ή μεσαία παρανομία χρησιμοποιείται διαχρονικά ως εργαλείο εξαγοράς ψήφων. Όταν μια κυβέρνηση ανέχεται τη μικρή παρανομία για να επιβιώσει πολιτικά, χάνει την ηθική νομιμοποίηση να κυνηγήσει τη μεγάλη.
Η καταπολέμηση της χρόνιας διαφθοράς σε ένα κράτος είναι ένα εξαιρετικά σύνθετο ζήτημα, αλλά η διεθνής εμπειρία και η πολιτική επιστήμη δείχνουν ότι υπάρχει λύση, αρκεί να εφαρμοστεί ένα ολιστικό και μακροπρόθεσμο σχέδιο. Δεν υπάρχει μία μαγική κίνηση, αλλά ένας συνδυασμός θεσμικών, τεχνολογικών και κοινωνικών αλλαγών.
Χώρες που αντιμετώπιζαν τεράστια προβλήματα στο παρελθόν (όπως η Γεωργία στις αρχές της δεκαετίας του 2000 ή η Σιγκαπούρη παλαιότερα) κατάφεραν να μειώσουν δραστικά τη διαφθορά εφαρμόζοντας ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις.
Ο τόπος μας χρειάζεται: ενίσχυση ανεξάρτητων αρχών (όπως η Εθνική Αρχή Διαφάνειας) με πόρους, τεχνογνωσία και πλήρη αυτονομία.
Αποσύνδεση της ηγεσίας της Δικαιοσύνης από την εκάστοτε κυβέρνηση, ώστε να ελέγχει απερίσπαστα την εκτελεστική εξουσία.
Κατάργηση των πελατειακών σχέσεων μέσω αυστηρών συστημάτων αξιολόγησης και επιλογής στελεχών (π.χ. μέσω ΑΣΕΠ) χωρίς κομματικές παρεμβάσεις.
Η κυβέρνηση πρέπει να δίνει το παράδειγμα και να μην επιδεικνύει καμία ανοχή σε φαινόμενα κακοδιαχείρισης.
Θα μου πείτε, φρούδες ελπίδες όλα αυτά, επειδή στη χώρα του «άρπαξε να φας και κλέψε για να έχεις», η ουτοπία έχει βαθιές ρίζες και «τα όνειρα κοστίζουν ακριβά!»
ΠΑΥΛΟΣ ΛΕΜΟΝΤΖΗΣ
