Της Ματίνας Λαδικού, ψυχοθεραπεύτριας, ιδρύτριας του Art of Mind
Υπάρχει μια κούραση που δεν περνά με ένα Σαββατοκύριακο. Ξυπνάς και νιώθεις ήδη εξάντληση, η Κυριακή χαλάει από τη σκέψη της Δευτέρας, και ακόμη και τα μικρά πράγματα στη δουλειά σε εκνευρίζουν περισσότερο απ’ όσο θα ήθελες. Σε τέτοιες περιόδους ακούμε συχνά ότι πρέπει να γίνουμε πιο «ανθεκτικοί», σαν η λύση να είναι απλώς να αντέχουμε περισσότερο.
Η ανθεκτικότητα είναι πράγματι χρήσιμη, δεν εξαρτάται όμως μόνο από εμάς. Εξαρτάται και από το πόσο βάρος σηκώνουμε και από το αν η δουλειά μάς αφήνει χώρο να ξεκουραστούμε. Αν λοιπόν νιώθεις ότι η δουλειά σε έχει εξαντλήσει, ακολουθούν τέσσερα βήματα που μπορούν να βοηθήσουν.
1. Δες από πού έρχεται το βάρος
Πολλοί άνθρωποι, όταν δεν αντέχουν άλλο, αναρωτιούνται «γιατί οι άλλοι τα βγάζουν πέρα κι εγώ όχι;» και ψάχνουν την αιτία μόνο στον εαυτό τους. Αξίζει όμως να κοιτάξεις πρώτα τις συνθήκες. Ανάμεσα στους παράγοντες που, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, επιβαρύνουν την ψυχική υγεία στη δουλειά είναι οι εξής (ΠΟΥ, 2026):
- υπερβολικός φόρτος και υποστελέχωση·
- μεγάλα και ανελαστικά ωράρια·
- ελάχιστος λόγος στο πώς οργανώνεται η δουλειά·
- ασαφής ρόλος και ανασφάλεια για τη θέση·
- παρενόχληση·
- σύγκρουση ανάμεσα στις απαιτήσεις της δουλειάς και του σπιτιού.
Αν πολλά από αυτά ισχύουν για σένα, η εξάντλησή σου δεν είναι αδυναμία χαρακτήρα· είναι μια λογική αντίδραση σε ένα βάρος που δεν μοιράζεται σωστά. Άλλωστε και ο ΠΟΥ περιγράφει την επαγγελματική εξουθένωση, το γνωστό burnout, ως αποτέλεσμα χρόνιου εργασιακού στρες που δεν έχει αντιμετωπιστεί επιτυχώς, με εξάντληση, αποστασιοποίηση ή κυνισμό απέναντι στη δουλειά και την αίσθηση ότι δεν τα καταφέρνεις πια όπως πριν (ΠΟΥ, 2019). Γι’ αυτό και η λύση δεν μπορεί να αφορά μόνο εσένα· χρειάζεται να αλλάξουν και οι συνθήκες.
2. Κάνε όσα περνούν από το χέρι σου
Οι συνθήκες δεν αλλάζουν πάντα γρήγορα. Υπάρχουν όμως πράγματα που μπορείς να κάνεις από αύριο, ώστε να μην αδειάζει εντελώς η μπαταρία σου όσο διεκδικείς κάτι καλύτερο.
Πρόσεξε τα πρώτα σημάδια. Ύπνος που δεν ξεκουράζει, εκνευρισμός με μικρά πράγματα, σφίξιμο στο στομάχι πριν φύγεις για τη δουλειά, η αίσθηση ότι τίποτα δεν σε ευχαριστεί όπως πριν. Όσο νωρίτερα τα αναγνωρίζεις, τόσο πιο εύκολα αλλάζεις κάτι πριν η κούραση γίνει μόνιμη.
Φύλαξε τον χρόνο μετά τη δουλειά. Μια μεγάλη ανασκόπηση ερευνών με σχεδόν 40.000 εργαζόμενους έδειξε ότι όσοι καταφέρνουν να «αποσυνδεθούν» νοερά από τη δουλειά στον ελεύθερο χρόνο τους νιώθουν συνήθως λιγότερη εξάντληση, κοιμούνται καλύτερα και είναι πιο ικανοποιημένοι από τη ζωή τους, αλλά και ότι η αποσύνδεση γίνεται πιο δύσκολη όσο μεγαλώνει ο φόρτος (Wendsche & Lohmann-Haislah, 2017). Στην πράξη αυτό μπορεί να σημαίνει να κλείνεις τις ειδοποιήσεις της δουλειάς μετά από μια συγκεκριμένη ώρα ή να έχεις μια μικρή συνήθεια που σημαδεύει το τέλος της μέρας, όπως μια βόλτα πριν γυρίσεις σπίτι.
Μην αφήνεις τη δουλειά να πάρει τη θέση των ανθρώπων σου. Σε περιόδους πίεσης, τα πρώτα που κόβουμε είναι συνήθως ο φίλος που θέλαμε να δούμε, η βόλτα, η κουβέντα στο τραπέζι. Κι όμως, αυτά ακριβώς μας γεμίζουν ξανά, και ένα τηλεφώνημα σε κάποιον που εμπιστεύεσαι δεν είναι χαμένος χρόνος.
3. Ζήτα όσα χρειάζεσαι από τη δουλειά σου
Τίποτα από τα παραπάνω δεν σημαίνει ότι πρέπει να αντέξεις κάτι που δεν αντέχεται. Ο ΠΟΥ είναι σαφής: η πρόληψη ξεκινά από την αλλαγή των ίδιων των συνθηκών εργασίας, και όχι μόνο από το να μάθουν οι εργαζόμενοι να διαχειρίζονται καλύτερα το στρες (ΠΟΥ, 2026). Σε μια μικρή επιχείρηση, όπου όλοι γνωρίζονται, αυτό μπορεί να είναι και πιο εύκολο.
Ξεκίνα μιλώντας για τον φόρτο με συγκεκριμένα στοιχεία. Το «δεν προλαβαίνω» ακούγεται εύκολα σαν παράπονο, ενώ το «αυτή την εβδομάδα έχω αυτά τα πέντε, ποιο προηγείται;» ανοίγει μια πραγματική συζήτηση, γιατί δείχνει καθαρά ότι κάτι πρέπει να μετακινηθεί. Μερικά πράγματα που μπορείς να ζητήσεις, με ήρεμο και συγκεκριμένο τρόπο:
- να ξεκαθαριστεί τι προηγείται, όταν όλα μοιάζουν επείγοντα·
- να καλυφθεί η θέση ενός συναδέλφου που έφυγε ή λείπει, αντί να μοιράζεται σιωπηλά η δουλειά του στους υπόλοιπους·
- να είναι σαφές τι αναμένεται από τη δική σου θέση·
- να γίνονται σεβαστά το τέλος του ωραρίου και οι άδειές σου·
- να έχετε μια τακτική, σύντομη κουβέντα με τον υπεύθυνό σου για το πώς πάει η δουλειά, και όχι μόνο όταν κάτι στραβώσει.
Δεν θα γίνουν όλα δεκτά, και δεν είναι πάντα εύκολο να τα ζητήσεις, ιδίως όταν φοβάσαι για τη θέση σου. Αν δεν νιώθεις ασφάλεια, ξεκίνα από ένα μόνο, μικρό αίτημα, ή μίλησε πρώτα με έναν συνάδελφο που εμπιστεύεσαι. Συχνά ένας εργοδότης δεν ξέρει πόσο βαραίνει μια κατάσταση μέχρι να του το πει κάποιος καθαρά, και ένας χώρος όπου μπορείς να πεις «δεν προλαβαίνω» χωρίς φόβο είναι ένας χώρος που κρατά τους ανθρώπους του.
4. Κατάλαβε πότε χρειάζεσαι βοήθεια
Αν η κούραση κρατά εβδομάδες και δεν περνά ούτε στις διακοπές, αν δυσκολεύεσαι να κοιμηθείς, αν το άγχος της δουλειάς δεν σε αφήνει ούτε στο σπίτι ή αν αρχίζεις να νιώθεις ότι τίποτα δεν έχει νόημα, αξίζει να μιλήσεις με έναν ειδικό ψυχικής υγείας, χωρίς να περιμένεις να φτάσεις στα όριά σου. Στην ψυχοθεραπεία δεν δουλεύουμε μόνο το «πώς θα αντέχω περισσότερο», αλλά και το τι θέλεις να αλλάξει, τι μπορείς να διεκδικήσεις και πού χρειάζεται να βάλεις όρια.
Αν η εξάντληση φτάσει στο σημείο να σκέφτεσαι ότι δεν αντέχεις άλλο ή να σου έρχονται σκέψεις να κάνεις κακό στον εαυτό σου, τηλεφώνησε στο 1018 (αστική χρέωση) ή στο 10306, και αν κινδυνεύεις άμεσα, στο 112.
Η ανθεκτικότητα δεν σημαίνει να τα σηκώνεις όλα χωρίς βοήθεια. Σημαίνει να έχεις τις συνθήκες, τους ανθρώπους και τις δυνάμεις για να σηκώνεσαι ξανά μετά από μια δύσκολη περίοδο, και αυτό χτίζεται μαζί με τους άλλους.
Πηγές
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2026). Mental health at work (ενημερωτικό δελτίο, 15 Σεπτεμβρίου 2026). https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/mental-health-at-work
Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (2019). Burn-out an “occupational phenomenon”: International Classification of Diseases (28 Μαΐου 2019). https://www.who.int/news/item/28-05-2019-burn-out-an-occupational-phenomenon-international-classification-of-diseases
Wendsche, J., & Lohmann-Haislah, A. (2017). A meta-analysis on antecedents and outcomes of detachment from work. Frontiers in Psychology, 7, 2072. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2016.02072
—
Η Ματίνα Λαδικού είναι ψυχοθεραπεύτρια και ιδρύτρια του Art of Mind, κέντρου ψυχοθεραπείας στην Πάτρα. Ασκεί ψυχοθεραπεία από το 2019, είναι εκπαιδευμένη στη Βιοθυμική Ψυχοθεραπεία και στη Συμβουλευτική Ψυχικής Υγείας, και δουλεύει με ενήλικες, ζευγάρια, εφήβους και γονείς, στην Πάτρα και online. https://artofmind.gr/matina-ladikou/
