του Γιάννη Μόνιου

Νομίζω πως πρόκειται για ρήση του Ευριπίδη. Μακάριος ο που κατέχει την ιστορία. Ακόμη πιο καλότυχος ο που κατέχει και την ιστορία της ιστορίας, την πολυπρισματικότητά της δηλ. και τις πολλές οπτικές γωνίες υπό τις οποίες βλέπει, κρίνει αξιολογεί ο κάθε ιστορικός κάποιο γεγονός ή κάποιον λ.χ. πολιτικό.

Η ιστορία της ιστορίας μας διδάσκει και για πάμπολλες αδικίες της (ηθελημένες αποκρύψεις, σκοπιμότητες, στρεβλώσεις, υποτιμήσεις, υπερτιμήσεις κτλ). Λ.χ. όλοι ξέρουμε για τους 300 του Λεωνίδα. Όμως σχεδόν όλοι αγνοούμε ότι στις Θερμοπύλες συμπολεμιστές τους ήτανε και υπερδιπλάσιοι Θεσπιείς. Ο Ηρόδοτος το μαρτυρεί. Όμως πολλοί κατοπινοί αποσιωπούν ή υποτιμούν την θυσιαστική τους συμμετοχή. Ακόμη, ό,τι σήμερα γνωρίζουμε για τους Λακεδαιμόνιους, το μαθαίνουμε κυρίως από τους Αθηναίους συγγραφείς. Λείπουν οι άλλων οπτικές.

Παράδειγμα απτότερο: Όλοι οι καβαλιώτες περισσότερα γνωρίζουμε για τον Ελ. Βενιζέλο και πολύ λιγότερα για τον Ίωνα Δραγούμη. Μεγαλύτερη η οδός Βενιζέλου, μικρότερη η Ίωνος Δραγούμη. Γιατί; Μάλλον πολλά της ιστορίας αγνοούμε ή κάποιοι θέλουν και μπολιάζουνε την τέτοια άγνοιά μας.

Ο Δραγούμης ήταν από τους κύριους οδηγητές του Μακεδονικού Αγώνα. Αυτός ο αιματηρός αγώνας οδήγησε στους βαλκανικούς πολέμους και στην απελευθέρωση της Καβάλας, Δράμας κτλ. Στα σίγουρα το «Ηρώων και Μαρτύρων αίμα» πότισε την ελευθερία της Μακεδονίας. Αυτός κυρίως τότε περιόδευε –πολλές φορές πεζή- σε πολλά χωριά μας και εμψύχωνε τους Μακεδόνες Έλληνες. Αυτός εφώναζε, εκεί, στην Αθήνα: «Να ξέρετε πως αν τρέξουμε και σώσουμε (από τους Βουλγάρους) την Μακεδονία, η Μακεδονία θα μας σώσει. Θα μας σώσει από την βρόμα, όπου κυλιόμαστε. Θα μας σώσει από την μετριότητα και την ψοφιοσύνη, θα μας λυτρώσει από τον αισχρό ύπνο, θα μας ελευθερώσει. Αν τρέξουμε να σώσουμε την Μακεδονία, εμείς θα σωθούμε». Αυτά ο Ίδας. Και το 1913 η Μακεδονία επιτέλους σώθηκε. Γίναμε «οι πολλοί Έλληνες του ενός Δραγούμη», καταπώς γράφει γι’ αυτόν ο νομπελίστας Ελύτης.

Ο Βενιζέλος; Αυτός δύο χρόνια μετά, ήτοι τον Ιανουάριο του 1915, όταν ήδη είχε ξεσπάσει ο Α΄ παγκόσμιος πόλεμος, πρότεινε σ’ ένα μνημόνιο προς τον τότε βασιλιά Κωνσταντίνο την παραχώρηση της ελευθερωμένης Καβάλας στους Βουλγάρους. Ιδού ένα μέρος του μνημονίου του:  Έλαβον ήδη την τιμήν να υποβάλω τη Υμετέρα Μεγαλειότητι το περιεχόμενον… οφείλομεν να αποσύρωμεν τας αντιρρήσεις ημών περί παρα­χωρήσεων εκ μέρους της Σερβίας προς την Βουλγαρίαν, έστω και αν αύται εκταθώσιν επί της δεξιάς όχθης του Αξιού. … Αλλ’ αν αι παραχωρήσεις αύται δεν ήρκουν όπως προσελκυσθεί η Βουλγαρία προς σύμπραξιν μετά των παλαιών αυτής συμμάχων ή τουλάχιστον προς τήρησιν ευμενούς απέναντι αυτών ουδετερότητος, δεν θα εδίσταζα, όσον οδυνηρά και αν είναι η εγχείρησις, να συμβουλεύσω την θυσίαν της Καβάλας, όπως διασωθεί ο εν Τουρκία Ελληνισμός και ασφαλισθεί η δημιουργία αληθούς μεγάλης Ελλάδος, περιλαμβανούσης πάντας σχεδόν τας χώρας, εις τας οποίας ο Ελληνισμός έδρασε κατά την μακραίωνη αυτού ιστορίαν. …».

Αυτά ο Βενιζέλος για την Καβάλα το 1915. Γι’ αυτόν οι Καβαλιώτες δεν περιλαμβανόταν στην «αληθή Μεγάλη Ελλάδα». Γι’ αυτόν ο εδώ Ελληνισμός δεν δρούσε, ήτανε άλλου γένους, κατώτερης ποιότητας! Γι’ αυτό η Καβάλα έπρεπε να παραχωρηθεί στους Βουλγάρους. Ο Δραγούμης πολέμησε για την απελευθέρωση της Καβάλας. Ο Βενιζέλος μετά σχεδίαζε την υποδούλωσή της. Εμείς; Εμείς βαπτίσαμε με τ’ όνομα του Βενιζέλου μεγαλύτερη οδό. Στον Ίωνα δώσαμε μικρότερη! Μάλλον αγνοούμε την ιστορία και την ιστορία της ιστορίας, που ‘ναι γεμάτη αδικίες. Α, ναι, ο Βενιζέλος ήρθε –πάντως όχι πεζή- μετά περίπου 15 χρόνια και φύτεψε ένα δέντρο, κάπου εκεί στην Αγία Βαρβάρα. Ίσως γι’ αυτό τον τιμούμε περισσότερο. Ο Ίδας δεν την ξαναείδε. Αυτόν τον λάτρη της Μακεδονίας το 1920 φρόντισαν και τον σκότωσαν οι βενιζελικοί. Και μάλλον οι τέτοιες βενιζελικές προθέσεις, κατά το 1915, οδήγησαν στη δεύτερη βουλγαρική κατοχή (1916-1918) και στα «ντουρντουβάκια»…

Σημείωση: Τα ως άνω δημοσιεύθηκαν στον ΕΝΗΜΕΡΟ στις 4-12-2015. Η αναδημοσίευσή τους οφείλεται σε ακούσματα πως η δημοτική μας αρχή σχεδιάζει τοποθέτηση αγάλματος του Ε. Βενιζέλου. Ωστόσο, πάντοτε μας είναι χρειαζούμενο και το audiatur et altera pars, γιατί έχει ήδη, μάλλον αβασάνιστα, ανισοβαρώς υπερτιμηθεί από τους Καβαλιώτες ο Βενιζέλος., παρότι αυτός δεν θα εδίσταζε να συμβουλεύσει την θυσία της Καβάλας.